Zapomnieć tekst czy zapomnieć tekstu?

Czy powinno się mówić: zapomnieć tekst, długopis, parasol czy zapomnieć tekstu, długopisu, parasola? Dlaczego stosowanie właściwej formy wyrazu łączącego się z czasownikiem „zapomnieć” sprawia kłopot?

W dopełniaczu czy w bierniku

Pierwsze pytanie wymaga rozstrzygnięcia, czy czasownik „zapomnieć” łączy się z wyrazami w dopełniaczu (D.: kogo?, czego?), czy w bierniku (B.: kogo?, co?).

Otóż w zdaniach typu:

Uczyłem się, a teraz zapomniałem tekstu.

Mam pióro, ale zapomniałem długopisu.

Gdy wychodziłem, nie padało i dlatego zapomniałem parasola.

zawsze czasownik „zapomnieć” łączy się z wyrazami w dopełniaczu i dlatego na pytanie: Czego zapomniałeś? odpowiadamy: Zapomniałem tekstu.

Przyczyny wątpliwości

Skoro wiadomo, że czasownik „zapomnieć” łączy się z wyrazami w dopełniaczu, to pojawia się pytanie: Dlaczego wiele osób zastanawia się, jakiej formy użyć? Odpowiedź jest prosta.

Otóż zdarza się, że czasownik ten łączy się z wyrazami także w bierniku i w miejscowniku. W tym momencie nasuwają się kolejne pytania: Kiedy tak się dzieje?Od czego to zależy?

Dzieje się tak dlatego, że czasownik „zapomnieć” ma kilka znaczeń i one wpływają na to, jak łączy się z wyrazami. A zatem: czasownik „zapomnieć” może mieć składnię dopełniaczową, biernikową i miejscownikową – w zależności od znaczenia – i to stanowi przyczynę wątpliwości.

Znaczenie czasownika

Zgodnie ze „Słownikiem języka polskiego” zapomnieć – zapominać to:

1. ‘przestać pamiętać o kimś lub o czymś’,

2. ‘nie wziąć czegoś przez nieuwagę’,

3. ‘nie zrobić czegoś w odpowiednim momencie’,

4. ‘stracić po pewnym czasie jakąś umiejętność’,

5. ‘przestać troszczyć się o kogoś lub o coś albo interesować się kimś lub czymś’.

Składnia dopełniaczowa

W przykładach podanych wyżej (również w tytule artykułu) wyraz „zapomnieć” występuje w znaczeniu ‘nie wziąć czegoś przez nieuwagę czy roztargnienie’. Kiedy czasownik stosowany jest w tym znaczeniu, wtedy na pewno wymaga dopełniacza. Mówi się i pisze, np. zapomniałem (D.: kogo?, czego?) parasola, telefonu, biletu, kalendarza.

Podobna sytuacja jest, gdy czasownik „zapomnieć” występuje w znaczeniu ‘stracić po pewnym czasie jakąś umiejętność’, np. Zapomniałem (D.: kogo?, czego?) angielskiego.

Składnia miejscownikowa

Inaczej dzieje się, gdy „zapomnieć”  („zapominać”) znaczy ‘przestać się kimś lub czymś interesować, zaniedbywać kogoś, coś’. W takiej sytuacji czasownikowi „zapominać” towarzyszy przyimek „o” i odpowiedni wyraz (rzeczownik, przymiotnik, zaimek) w miejscowniku, np. zapomniałem (Msc.: o kim?, o czym?) o tym spotkaniu, o niej, o twoich imieninach, o wyniesieniu śmieci.

Wyjątkowe konstrukcje z biernikiem

W dawnych wiekach czasownik „zapomnieć” rządził także biernikiem. Obecnie też w wyjątkowych sytuacjach można usłyszeć „zapomnieć” w konstrukcjach biernikowych. Dzieje się tak, gdy czasownik znaczy ‘przestać mieć coś w pamięci, nie myśleć już o kimś lub o czymś, zerwać związek uczuciowy z kimś, czymś’. Taką składnią posłużyła się Inka Korniszewska, autorka tekstu piosenki „Zapomniałam”, wykonywanej przez Urszulę Sipińską w latach 60. XX wieku. Tekst brzmiał:

Zapomniałam twoje oczy,*)

Zapomniałam twoje usta,

Nasza ścieżka pod sosnami stoi pusta.

Barbara Ellwart

*) Jak pisze Maciej Malinowski, użycie przez Korniszewską rządu biernikowego wywołało oburzenie wielu użytkowników polszczyzny i domagano się poprawienia tekstu piosenki na „Zapomniałam twoich oczu”. Jednak użycie czasownika w znaczeniu: ‘przestać mieć coś w pamięci’ uzasadniało konstrukcję biernikową.

Zdjęcie: Pixabay.com

Strona korzysta
z plików Cookies.
Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na ich używanie. Dowiedz się więcej

adana escort adıyaman escort afyon escort ağrı escort aksaray escort amasya escort ankara escort antalya escort ardahan escort artvin escort aydın escort balıkesir escort bartın escort batman escort bayburt escort bilecik escort bingöl escort bitlis escort bolu escort burdur escort bursa escort çanakkale escort çankırı escort çorum escort denizli escort diyarbakır escort düzce escort edirne escort elazığ escort erzincan escort erzurum escort eskişehir escort gaziantep escort gebze escort giresun escort gümüşhane escort hakkari escort hatay escort ığdır escort ısparta escort istanbul escort izmir escort izmit escort kahramanmaraş escort karabük escort karaman escort kars escort kastamonu escort kayseri escort kilis escort kırıkkale escort kırklareli escort kırşehir escort kocaeli escort konya escort kütahya escort malatya escort manisa escort mardin escort mersin escort muğla escort muş escort nevşehir escort niğde escort ordu escort osmaniye escort rize escort sakarya escort samsun escort şanlıurfa escort siirt escort sinop escort şırnak escort sivas escort tekirdağ escort tokat escort trabzon escort tunceli escort uşak escort van escort yalova escort yozgat escort zonguldak escort