Nazwiska odmieniamy, ale…

Wiele osób w języku mówionym bez zastanowienia odmienia nazwiska, na przykład: Adamowi Kowalskiemu urodziła się córka, Do Marii Paluchowej przyjechali goście, Obrazy Jana Matejki podobały mi się, Oglądałem film z Hanną Skarżanką, ale gdy trzeba wypełnić jakieś dokumenty lub napisać nazwisko w liście, wówczas zastanawia się, czy nazwisko należy odmieniać, czy nie.

Z pomocą przychodzą nam podręczniki, słowniki, poradniki, których autorzy jednoznacznie stwierdzają, że w języku polskim (w mowie i piśmie) należy odmieniać nazwiska polskie i obce. Zasada ta obowiązuje, jeśli jest tylko możliwe przyporządkowanie nazwiska do jakiegoś polskiego wzorca odmiany. A zatem:

  • Dąbrowska (jak przymiotnik: np. ciekawska) – Dąbrowskiej (ciekawskiej); Pacuła (jak rzeczownik: np. buła) – Pacuły (buły);
  • Paluchowa (przymiotnik: nowa)Paluchowej (nowej);
  • Nowak (rzeczownik: rak) – Nowaka (raka).

Wybór odpowiedniego wzorca odmiany zależy od:

  1. płci właściciela nazwiska (zasady odmiany nazwisk żeńskich różnią się od zasad odmiany nazwisk męskich)
  2. jego narodowości
  3. zakończenia nazwiska.

Również nazwiska małżeństw, rodzin powinniśmy odmieniać. Prof. Jan Miodek (językoznawca) nieraz wyrażał oburzenie z powodu listów adresowanych do niego i jego żony: Państwo Teresa i Jan Miodek. Oczekiwał od nadawców, że napiszą: Państwo Teresa i Jan Miodkowie; tak jak pisze się: państwo Makowscy, Nowakowie (a nie: Maria i Andrzej Nowak), Pietraszakowie (od: Pietraszak), Latowie (od: Lato), Langowie (od Lange). Profesor zastanawiał się, dlaczego chodzimy do Wandy i Stanisława Kowalików, ale gdy piszemy dedykację lub życzenia, wówczas często pojawia się: dla Wandy i Stanisława Kowalik – i zdecydowanie stwierdzał, że poprawna jest forma: Kowalików. Jedynie w tekstach kierowanych za granicę proponował „rozbijać” małżeńską parę, np. na: Maria Kuncewicz i Jerzy Kuncewicz, żeby nie wprowadzać adresatów w błąd.

Niestety, pisownia i odmiana znacznej grupy nazwisk sprawia nam kłopoty.

Zastanawiamy się, czy odmienia się nazwisko pani Matejko, czy powinniśmy napisać: pana Lato czy pana Laty, w jaki sposób odmienia się nazwisko pana Kalety, czy pan Kozioł powinien używać formy: Kozła czy Kozioła; a pan GołąbGołąba czy Gołębia; jak zapisywać nazwiska podwójne; które nazwiska obce odmienia się, a których nie odmieniamy, dlaczego piszemy: Disneya bez apostrofu, a Moore’a z apostrofem.

Na część z tych pytań spróbuję odpowiedzieć w kolejnych artykułach tego cyklu.

W następnym odcinku przyjrzymy się nazwiskom żeńskim.

Na zakończenie ciekawostka dotycząca zasady pisowni nazwisk Polaków – postaci historycznych.

Otóż nazwiska osób, które pojawiły się w dziejach Polski przed rokiem 1800, piszemy zgodnie z dzisiejszą ortografią, a więc: Mikołaj Rej, Jan Zamojski (mając na myśli hetmana i kanclerza z XVI w.) oraz Andrzej Zamojski (kanclerz wielki koronny; 1716–1792), natomiast nazwiska postaci historycznych działających po roku 1800 piszemy zgodnie z ówczesną pisownią (obowiązującą, gdy dana postać żyła). Dlatego napiszemy: Władysław Stanisław Reymont, Andrzej Zamoyski (prezes Towarzystwa Rolniczego, który żył w latach: 1800–1874).

Barbara Ellwart

Strona korzysta
z plików Cookies.
Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na ich używanie. Dowiedz się więcej

escort adana escort adıyaman escort afyon escort ağrı escort aksaray escort amasya escort ankara escort antalya escort ardahan escort artvin escort aydın escort balıkesir escort bartın escort batman escort bayburt escort bilecik escort bingöl escort bitlis escort bolu escort burdur escort bursa escort çanakkale escort çankırı escort çorum escort denizli escort diyarbakır escort düzce escort edirne escort elazığ escort erzincan escort erzurum escort eskişehir escort gaziantep escort giresun escort gümüşhane escort hakkari escort hatay escort ığdır escort ısparta escort istanbul escort izmir escort izmit escort kahramanmaraş escort karabük escort karaman escort kars escort kastamonu escort kayseri escort kilis escort kırıkkale escort kırklareli escort kırşehir escort kocaeli escort konya escort kütahya escort malatya escort manisa escort mardin escort mersin escort muğla escort muş escort nevşehir escort niğde escort ordu escort osmaniye escort rize escort sakarya escort samsun escort şanlıurfa escort siirt escort sinop escort şırnak escort sivas escort tekirdağ escort tokat escort trabzon escort tunceli escort uşak escort van escort yalova escort yozgat escort zonguldak escort