Co kryje w sobie nazwa Gdańsk? Dlaczego jest taka tajemnicza?

Najstarsze zapisy słowa „Gdańsk”

W źródłach historycznych znajdują się różne zapisy nazwy dzisiejszej stolicy województwa pomorskiego. Najstarszy zapis Gyddanyzc występuje w pierwszej wersji Żywota Świętego Wojciecha z 999 roku. Zapis ten wiernie oddaje wymowę nazwy miasta w języku polskim w końcu X wieku. Jak pisał profesor Hubert Górnowicz z Uniwersytetu Gdańskiego, nazwę tę należy odczytać jako: Gъdaniesk lub Gъdańьsk. W X wieku w języku polskim były jeszcze – odziedziczone z języka prasłowiańskiego – półsamogłoski zwane jerami1), które z biegiem lat zaniknęły i ostatecznie mówiło się Gdańsk. W języku polskim od początku XI wieku nazwa miasta była wymawiana Gdańsk.

W najstarszych dokumentach polskich, niemieckich2) i łacińskich spotykamy różne zapisy nazwy miasta, np.: Kdanzc (1148 r.), Gdanzc (1188 r.), Gdansk (1236 r.), Danzk (1263 r.), Danczk (1311 r.), Danczik (1399 r.), Danczig (1414), Danzig, Gdansk (1454 r.), Gdańsk (1590 r. – w polskich dokumentach), Gedanum lub Dantiscum3) (1457 r. – w dokumentach pisanych po łacinie). W zapisach z XVII w. można znaleźć odzwierciedlenie kaszubskiej wymowy z wtórną samogłoską nosową w miejscu pierwotnej „a”, np. „we Gdąnsku”.

 

Dawne etymologie nazwy miasta

Polscy uczeni już w XVI w. próbowali dociekać pochodzenia nazwy Gdańsk. Mylili się jednak, ponieważ dzielili wyraz: Kdanzc na: K-dań-sk i wnioskowali, że nazwa odnosi się do ‘miejsca zwróconego ku Danii”.

Natomiast niemieccy historycy (np. Konrad Celtis, XVI w.) nazwę Gdańsk niesłusznie łączyli z Gotami. Później wywodzono nazwę miasta od nazwy sinus Codanus. Tę hipotezę odrzucono, dowodząc, że nazwa ta raczej łączy się z nazwą cieśniny Kattegat. Następne teorie (prof. Rudnickiego, prof. Rosponda) mówiły o tym, że Gdańsk znaczy ‘kraj błotnisty, rozlewisko morskie i rzeczne, zatokę morską wraz z uchodzącymi do niej rzekami’, ponieważ prasłowiański pierwiastek „-gъd-” zestawiano ze znaczeniem ‘mokry, wilgotny’.

 

Współczesna teoria
pochodzenia wyrazu „Gdańsk”

Onomastycy Uniwersytetu Gdańskiego, nawiązując do etymologii prof. Rudnickiego i prof. Rosponda, dowodzą, że przyrostek „-ań-” wskazuje na nazwę rzeki, a formanty z „-ń-” są na Pomorzu typowymi formantami hydronimicznymi, czyli tworzącymi nazwy wód, np. rzek: Orania, Radunia, Swelinia. Gdańscy uczeni wyjaśniają, że najprawdopodobniej rzeka Motława w przeszłości nazywała się *Gdania.

Ostatecznie przyjmuje się, że nazwa Gdańsk jest polską nazwą topograficzną, utworzoną (formantem – anьja) od nazwy rzecznej *Gdania, która z kolei została utworzona od dawnego przymiotnika *gъda o znaczeniu ‘mokra, wilgotna’.

Zgodnie z tą teorią pochodzenie nazwy Gdańsk jest takie samo jak nazwy Czersk – od nazwy rzeki Czernica, Kack – od Kacza, Puck – od Putnica lub Słupsk – od Słupia.

Jak pisał prof. Hubert Górnowicz, nazwa miasta Gdańsk została utworzona zgodnie ze starą prasłowiańską formacją nazewniczą do tworzenia nazw wielkich grodów od nazw rzek.

Barbara Ellwart

 

1) Jery mogły występować w tzw. pozycjach mocnych i słabych. Mocne jery zmieniały się w samogłoskę „e” – gdy był to jer twardy (ъ) lub „e” z poprzedzającą spółgłoską miękką – gdy był to jer miękki (ь). W nazwie Gъdańьskъ były trzy jery.

2) Różne zapisy nazwy miasta występowały zwłaszcza w dokumentach niemieckich, ponieważ Niemcy mieszali słowiańskie spółgłoski dźwięczne z bezdźwięcznymi i mieli trudności z wymówieniem grupy spółgłoskowej „gd-”)

3) Postać Gedanum stanowi latynizację polskiej nazwy Gdańsk, zaś Dantiscum – zniemczonej Danzig.

 

Strona korzysta
z plików Cookies.
Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na ich używanie. Dowiedz się więcej

adana escort adıyaman escort afyon escort ağrı escort aksaray escort amasya escort ankara escort antalya escort ardahan escort artvin escort aydın escort balıkesir escort bartın escort batman escort bayburt escort bilecik escort bingöl escort bitlis escort bolu escort burdur escort bursa escort çanakkale escort çankırı escort çorum escort denizli escort diyarbakır escort düzce escort edirne escort elazığ escort erzincan escort erzurum escort eskişehir escort gaziantep escort gebze escort giresun escort gümüşhane escort hakkari escort hatay escort ığdır escort ısparta escort istanbul escort izmir escort izmit escort kahramanmaraş escort karabük escort karaman escort kars escort kastamonu escort kayseri escort kilis escort kırıkkale escort kırklareli escort kırşehir escort kocaeli escort konya escort kütahya escort malatya escort manisa escort mardin escort mersin escort muğla escort muş escort nevşehir escort niğde escort ordu escort osmaniye escort rize escort sakarya escort samsun escort şanlıurfa escort siirt escort sinop escort şırnak escort sivas escort tekirdağ escort tokat escort trabzon escort tunceli escort uşak escort van escort yalova escort yozgat escort zonguldak escort marmaris escort bodrum escort alanya escort side escort konyaaltı escort muratpaşa escort manavgat escort çeşme escort sincan escort çankaya escort keçiören escort mamak escort etimesgut escort buca escort konak escort karabağlar escort bornova escort karşıyaka escort bayraklı escort alsancak escort ataşehir escort pendik escort maltepe escort kartal escort kadıköy escort görükle escort atakum escort ayvalık escort deutsche escort berlin escort düsseldorf escort hamburg escort münchen escort stuttgart escort berlin escort düsseldorf escort hamburg escort münchen escort stuttgart escort deutsche escort köln escort ataşehir escort avcılar escort bağcılar escort bahçelievler escort bakırköy escort başakşehir escort bayrampaşa escort bebek escort beşiktaş escort beykoz escort beylikdüzü escort beyoğlu escort çatalca escort çekmeköy escort esenler escort esenyut escort fatih escort gaziosmanpaşa escort güngören escort kadıköy escort kağıthane escort kartal escort küçükcekmece escort maltepe escort pendik escort sancaktepe escort sarıyer escort şile escort silivri escort şişli escort sultanbeyli escort sultangazi escort taksim escort tuzla escort ümraniye escort üsküdar escort zeytinburnu escort