Miasto Hel i Mierzeja Helska

Skąd wzięła się nazwa miasta i piaszczystego, 34-kilometrowego wału wrzynającego się w Zatokę Gdańską? Kiedy nazwa występowała? Dlaczego nazwa miasta Hel jest nazwą ponowioną? Na czym polega bogactwo nazw tego terenu?

Hel to miasto w województwie pomorskim, w powiecie puckim, położone na cyplu Mierzei Helskiej nad Morzem Bałtyckim. Obecnie w Helu istnieją dwa porty: rybacki i wojenny. Port rybacki funkcjonuje jako baza kutrów i jako przystań żeglugi pasażerskiej oraz jako przystań jachtów.

Najstarsze dokumenty dotyczące Helu

Pierwsze informacje na temat osady pochodzą z 1198 roku. Prawdopodobnie lokacja miasta nastąpiła już za czasów Świętopełka II przed 1266 rokiem. Na zamożność miasta wpływało rybołówstwo, zwłaszcza śledziowe. Jak donoszą źródła, ówczesne miasto położone było około 1,5 km na zachód od centrum obecnego miasta. Miało kościół, szpital, ratusz, dwa rynki i mały port. Od tych najdawniejszych czasów pojawiały się też nazwy miejscowości: „Stary Hel” i „Nowy Hel”. Prawdopodobnie w wyniku pożaru i niszczycielskiej działalności morza mieszkańcy dawnego Helu przenieśli się na teren obecnie zajmowany przez miasto.

Nazwa miasta i mierzei

Pierwszą zachowaną nazwą jest wyraz „Gellen” z 1198 r. odnoszący się do osady rybackiej, potem od XIII w. pojawiają się zapisy dotyczące wyspy i półwyspu: Hela, Heyla, Hyla, a po kaszubsku słowa: Hel, El, Ela, Ejla, od których funkcjonowały przymiotniki: helski, elski, ejlski. Językoznawcy z Uniwersytetu Gdańskiego uznają nazwę miasta jako ponowioną od nazwy terenu (półwyspu) i podają np. nazwy: Hela z 1378 r., Hel (do Helu) z 1490 r., do Helia z 1565 r. Przy czym nazwa Hel odnosiła się zarówno do miasta, jak i do mierzei.

Obecnie urzędowo Hel to tylko nazwa miasta, a mierzeja oficjalnie nazywa się Mierzeja Helska.

Warto przypomnieć, że przed II wojną światową używana była nazwa Półwysep Helski i półwysep Hel. Nazwy te w mowie potocznej do dziś są stosowane i dlatego często słyszymy: „Jadę na Hel”, „Byłam na Helu” i odnosi się to zarówno do mierzei, jak i do miasta.

Uwaga!

Gdy mówimy o mieście, wówczas poprawne są sformułowania: „Jadę do Helu.” oraz „Byłem w Helu.

Etymologia nazwy „Hel”

Nieczęsto zdarza się, że nazwa ma tak wiele etymologicznych interpretacji, jak nazwa „Hel”.

Oto niektóre z nich:

  • Bolesław Ślaski łączył nazwę z górnołużyckim wyrazem hoła, który oznaczał ‘las’ lub z imieniem legendarnej księżnej pomorskiej Heli, a nawet z niemieckim słowem Hohle –‘jaskinia’, bo niebezpieczna była kiedyś żegluga przy tym cyplu;
  • Henryk Ułaszyn wywodził nazwę od hael, co znaczyło ‘góra wydmowa’;
  • kojarzono także nazwę z imieniem Hel, które w mitologii nordyckiej nosiła władczyni helu, czyli podziemnego miejsca przebywania zmarłych;
  • Stanisław Rospond pisał, że nazwa pochodzi od anglosaskiego hela ferse – ‘pięta’ (rozumianego jako metafora);
  • Jerzy Treder z Uniwersytetu Gdańskiego uznał Hel za nazwę topograficzną „równą rzecz. hel, który jest dawną pożyczką germańską”, a ten zapożyczony wyraz zestawiał z hyl – ‘cypel ziemi w wodę wchodzący’ i podawał przykład chyl nadmorski – ‘góra nadmorska’.

Co ciekawe, kaszubski wyraz hyl (lub chyl) to ‘miejsce wzniesienia, odkryte od wiatrów’.

Metaforyczne nazwy mierzei

Mierzeja Helska ma także w mowie kaszubskiej wiele metaforycznych nazw, np.: „Gęsia Szyja”, „Krowi Język”, „Krowi Ogon”, „Helska Blewiązka” (kasz. blewiązka – ‘tasiemka’), „Helska Kosa”.

Barbara Ellwart

Strona korzysta
z plików Cookies.
Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na ich używanie. Dowiedz się więcej

adana escort adıyaman escort afyon escort ağrı escort aksaray escort amasya escort ankara escort antalya escort ardahan escort artvin escort aydın escort balıkesir escort bartın escort batman escort bayburt escort bilecik escort bingöl escort bitlis escort bolu escort burdur escort bursa escort çanakkale escort çankırı escort çorum escort denizli escort diyarbakır escort düzce escort edirne escort elazığ escort erzincan escort erzurum escort eskişehir escort gaziantep escort gebze escort giresun escort gümüşhane escort hakkari escort hatay escort ığdır escort ısparta escort istanbul escort izmir escort izmit escort kahramanmaraş escort karabük escort karaman escort kars escort kastamonu escort kayseri escort kilis escort kırıkkale escort kırklareli escort kırşehir escort kocaeli escort konya escort kütahya escort malatya escort manisa escort mardin escort mersin escort muğla escort muş escort nevşehir escort niğde escort ordu escort osmaniye escort rize escort sakarya escort samsun escort şanlıurfa escort siirt escort sinop escort şırnak escort sivas escort tekirdağ escort tokat escort trabzon escort tunceli escort uşak escort van escort yalova escort yozgat escort zonguldak escort marmaris escort bodrum escort alanya escort side escort konyaaltı escort muratpaşa escort manavgat escort çeşme escort sincan escort çankaya escort keçiören escort mamak escort etimesgut escort buca escort konak escort karabağlar escort bornova escort karşıyaka escort bayraklı escort alsancak escort ataşehir escort pendik escort maltepe escort kartal escort kadıköy escort görükle escort atakum escort ayvalık escort deutsche escort berlin escort düsseldorf escort hamburg escort münchen escort stuttgart escort berlin escort düsseldorf escort hamburg escort münchen escort stuttgart escort deutsche escort köln escort ataşehir escort avcılar escort bağcılar escort bahçelievler escort bakırköy escort başakşehir escort bayrampaşa escort bebek escort beşiktaş escort beykoz escort beylikdüzü escort beyoğlu escort çatalca escort çekmeköy escort esenler escort esenyut escort fatih escort gaziosmanpaşa escort güngören escort kadıköy escort kağıthane escort kartal escort küçükcekmece escort maltepe escort pendik escort sancaktepe escort sarıyer escort şile escort silivri escort şişli escort sultanbeyli escort sultangazi escort taksim escort tuzla escort ümraniye escort üsküdar escort zeytinburnu escort