Mama, którą kochamy…

Mama, mamusia, matka, mateczka, mamunia to słowa używane przez wszystkich i – z pozoru – nic nowego nie można się o nich dowiedzieć, a jednak… etymologia wyrazu matka może zadziwić.

Matka

Matka to zdrobnienie od słowa mać, tak jak chatka jest zdrobnieniem od słowa chata, a nóżka od noga. Mać z kolei to skrócona forma od wyrazu maci, pochodzącego od prasłowiańskich form *mati, matere. Mianownikowa forma mać przetrwała do dziś w gwarach, a w języku ogólnym – tylko jako składnik przekleństw.

W XIV w. wyraz mać miał nowe mianowniki: macierz i maciora – w znaczeniu matka, czego ślad pozostał na przykład w piętnastowiecznej pieśni, cyt.: „wy miłe maciory”. Słowo maciora do dziś jest używane, ale w innym znaczeniu: „samica świni”.

Wprawdzie w XV w. już pojawia się nowa forma: matka (np. w „Bogurodzicy”), ale nadal w psałterzach i w Biblii przeważają starsze formy: maćmacierze. Od formy macierze pochodził przymiotnik dzierżawczy macierzyn(y), który znaczył: „należący do matki”, „związany z matką”.

Macierzyństwo

W XVI w. od formy przymiotnika dzierżawczego macierzyn(y) utworzono (przez dodanie przyrostka –stwo) rzeczownik macierzyństwo w znaczeniu „bycie matką”.

Macocha

Rzeczownik macocha, który w polszczyźnie występuje od XIV stulecia (macecha/macocha) wywodzi się z przedsłowiańskiego praindoeuropejskiego języka. Pierwotnie znaczył „matka zastępcza”, co wiązało się z opieką nad dziećmi po śmierci ich matki. Gdy wydana za mąż starsza z sióstr zmarła, pozostawiwszy dziecko, wówczas najstarsza niezamężna siostra miała obowiązek opiekować się jej potomkiem do chwili swego zamążpójścia. Gdy wychodziła za mąż, dziecko przekazywane było młodszej – niezamężnej siostrze. Stąd pierwotne znaczenie macochy wiązało się z funkcją „zastępczej matki”, która równocześnie spełniała rolę i matki, i ciotki.

Współcześnie słowo to znaczy „dla dzieci nowa żona ojca, poślubiona po śmierci ich matki”.

Miłość

Mamamacierzyństwo to słowa kojarzące się z wyrazem nazywającym uczucie – dziś nazywane miłością.

Prasłowiańskie określenie tego uczucia w języku polskim (jak i w innych językach zachodniosłowiańskich) nie zachowało się. Natomiast wyraz miłość pochodzi od prasłowiańskiego słowa, które znaczyło „litość”. Ta dawna forma z kolei pochodzi od imiesłowu  (miły) czasownika mijać. Pierwotnie miły oznaczał „godnego litości”, a czasownik mijać – „przechodzić obok kogoś, nie atakując go”, czyli: „miły” to „ktoś, kogo można minąć spokojnie”, „obok którego można przejść, nie dobywając broni”.

Jeszcze w tekstach z XV w. rzeczownik „miłość” znaczył „litość”, „miłosierdzie”, ale wtedy już występował także w znaczeniu „łaskawość, łaska, przychylność”. Stąd wzięły się w polszczyźnie zwroty grzecznościowe „Wasza Miłość”, „Waszmość”, „Waszmość Dobrodziejka”, które z czasem przekształciły się w formy krótsze „Waść”, „Aść”, Aśćka” „Waspan”, „Acan”.

Dopiero w XVI w. pojawiło się trzecie znaczenie, analogiczne do szeroko rozumianego łac. „amor” – czyli dzisiejszej „miłości”.

26 maja był Dzień Matki

W tym miejscu nie będę pisała ani o pochodzeniu, ani o znaczeniu słów, przytoczę tylko dwa cytaty:

Matka byłaby zdolna wymyślić szczęście, aby je dać swoim dzieciom – Madeleine Delbrer

Bóg nie może być wszędzie, dlatego wynalazł matkę
– Matthew Arnold

Wszystkim Mamom

i w święta, i w dni powszednie życzę dużo miłości.

Barbara Ellwart

Strona korzysta
z plików Cookies.
Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na ich używanie. Dowiedz się więcej

adana escort adıyaman escort afyon escort ağrı escort aksaray escort amasya escort ankara escort antalya escort ardahan escort artvin escort aydın escort balıkesir escort bartın escort batman escort bayburt escort bilecik escort bingöl escort bitlis escort bolu escort burdur escort bursa escort çanakkale escort çankırı escort çorum escort denizli escort diyarbakır escort düzce escort edirne escort elazığ escort erzincan escort erzurum escort eskişehir escort gaziantep escort gebze escort giresun escort gümüşhane escort hakkari escort hatay escort ığdır escort ısparta escort istanbul escort izmir escort izmit escort kahramanmaraş escort karabük escort karaman escort kars escort kastamonu escort kayseri escort kilis escort kırıkkale escort kırklareli escort kırşehir escort kocaeli escort konya escort kütahya escort malatya escort manisa escort mardin escort mersin escort muğla escort muş escort nevşehir escort niğde escort ordu escort osmaniye escort rize escort sakarya escort samsun escort şanlıurfa escort siirt escort sinop escort şırnak escort sivas escort tekirdağ escort tokat escort trabzon escort tunceli escort uşak escort van escort yalova escort yozgat escort zonguldak escort