Dlaczego „potencjalne możliwości” to błąd

Kilka osób pytało mnie, czy sformułowanie „potencjalne możliwości” jest poprawne. Nie dziwi mnie to pytanie, ponieważ nieraz słyszałam lub czytałam o „potencjalnych możliwościach”.

Przymiotnik potencjalny, wywodzący się z języka łacińskiego „potentialis”, funkcjonuje w polszczyźnie od dawna. Poprawne są wyrażenia: potencjalni klienci, potencjalni pacjenci, potencjalny elektorat, potencjalni absolwenci, potencjalni sprawcy, potencjalni przestępcy, potencjalne zagrożenie.

Natomiast w zdaniach typu:

Potencjalne możliwości tego sportowca są ogromne.
Nauczyciel mówił o potencjalnych możliwościach uczniów.
Zaskoczyły nas potencjalne możliwości tego zakładu.

występuje błędne sformułowanie „potencjalne możliwości”.

Zanim zaproponuję, jak można te zdania poprawić, odpowiem na pytanie, na czym polega błąd i dlaczego prawdopodobnie występuje.

Masło maślane

„Potencjalne możliwości” to typowypleonazm, czyliwyrażenie składające się z wyrazów to samo lub prawie to samo znaczących’.

Definicja słowa „potencjalny”

W „Słowniku języka polskiego” pod redakcją Witolda Doroszewskiego czytamy, że przymiotnik potencjalny to1) ‘taki, który może wystąpić lub pojawić się w określonych warunkach’.

Natomiast słownik pod redakcją Mieczysława Szymczaka podaje nieco szerszą definicję:

potencjalny to‘tkwiący w czymś i mogący wystąpić, ujawnić się w określonych warunkach, przez odpowiednie działanie; taki w którym coś tkwi i może wystąpić w określonych warunkach; przypuszczalny, możliwy’, np.: potencjalni pacjenci.

A zatem – zgodnie z przytoczonymi definicjami – przymiotnik potencjalny, to inaczej możliwy, czyli sformułowanie „potencjalne możliwości” oznacza „możliwe możliwości” i dlatego jest błędne, tak jak: „masło maślane” lub „oczywista oczywistość”.

Dlaczego popełniany jest błąd

Zastanawiające jest, dlaczego tak często popełniany jest błąd. Świadczą o tym nie tylko obserwacje, ale także ilość niepoprawnych użyć wyrażenia „potencjalne możliwości” zawartych w Korpusie języka polskiego PWN2).  

Podobnie jak dr Maciej Malinowski z Uniwersytetu Pedagogicznego im. KEN w Krakowie, zaobserwowałam, że wielu użytkowników języka polskiego nie widzi treści pleonastycznych i przymiotnikowi potencjalny przypisuje zupełnie inną treść: ‘ukryty, utajniony, taki, który może się pojawić lub wystąpić w określonych warunkach’, natomiast nie bierze pod uwagę (lub nie zna) rzeczywistego znaczenia: ‘możliwy, ewentualny, przypuszczalny’.

Jak poprawić błędne wyrażenie

Pojawia się zatem pytanie: jakiego słowa należy użyć obok rzeczownika „możliwości” zamiast wyrazu „potencjalne”. Na przykład w zdaniach podanych na początku artykułu można zastosować przymiotniki: rzeczywisty, realny, duży, olbrzymi lub wielki i wtedy zdania byłyby następujące:

Nauczyciel mówił o dużych możliwościach uczniów.
Rzeczywiste możliwości tego sportowca są ogromne.
Zaskoczyły nas realne możliwości tego zakładu.

Barbara Ellwart

1) Słownik języka polskiego podaje także drugie znaczenie wyrazu potencjalny: fiz.: ‘energia potencjalna to ‘energia ciała zależna od jego położenia względem innych ciał’.

2)Korpus Języka Polskiego PWN liczy70 milionów słów. Cały korpus, włączając archiwa prasowe i klasykę literacką od średniowiecza,zawiera 100 milionów słów. Składa się z tekstów książek, czasopism, druków ulotnych i akcydensowych (np. reklam, instrukcji obsługi, regulaminów, ulotek wyborczych), stron internetowych oraz tekstów mówionych.

Strona korzysta
z plików Cookies.
Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na ich używanie. Dowiedz się więcej

escort adana escort adıyaman escort afyon escort ağrı escort aksaray escort amasya escort ankara escort antalya escort ardahan escort artvin escort aydın escort balıkesir escort bartın escort batman escort bayburt escort bilecik escort bingöl escort bitlis escort bolu escort burdur escort bursa escort çanakkale escort çankırı escort çorum escort denizli escort diyarbakır escort düzce escort edirne escort elazığ escort erzincan escort erzurum escort eskişehir escort gaziantep escort giresun escort gümüşhane escort hakkari escort hatay escort ığdır escort ısparta escort istanbul escort izmir escort izmit escort kahramanmaraş escort karabük escort karaman escort kars escort kastamonu escort kayseri escort kilis escort kırıkkale escort kırklareli escort kırşehir escort kocaeli escort konya escort kütahya escort malatya escort manisa escort mardin escort mersin escort muğla escort muş escort nevşehir escort niğde escort ordu escort osmaniye escort rize escort sakarya escort samsun escort şanlıurfa escort siirt escort sinop escort şırnak escort sivas escort tekirdağ escort tokat escort trabzon escort tunceli escort uşak escort van escort yalova escort yozgat escort zonguldak escort