Nazwiska mężczyzn (cz. 1)

Wprawdzie obowiązuje zasada, że nazwiska  mężczyzn – polskie i pochodzenia obcego – należy odmieniać, ale wymowa i pisownia wielu nazwisk budzi zrozumiałe wątpliwości. Wystarczy zajrzeć do internetowych poradni językowych, by się przekonać o rozmiarze problemu.

To wszyscy wiemy

Nazwiska zakończone na -ski, -cki, -dzki oraz zakończone spółgłoską, typu: Nowak, Kowal nie sprawiają kłopotu. Piszemy: Z Janem Kacperskim byliśmy u Łukasza Kowala.

Dlaczego niektóre nazwiska mężczyzn sprawiają kłopoty

Przede wszystkim: nazwiska mężczyzn odmieniają się według różnych zasad, niektóre ­­­– jak rzeczowniki, inne – jak przymiotniki, a wśród tych dwóch grup też nie ma jednego sposobu odmiany. Poza tym występują nazwiska nieodmienne i dlatego często zastanawiamy się, czy odmieniać to nazwisko, czy nie odmieniać. Dodatkowe problemy stwarzają nazwiska obcego pochodzenia oraz dwuczłonowe.

Nazwiska odmieniające się jak rzeczowniki

  • Nazwiska zakończone na samogłoskę: -a lub -o, typu: Kaleta, Mleczko – należy odmieniać.
  • Nazwiska zakończone na samogłoskę -a, zarówno polskie, jak i cudzoziemskie, takie jak: Kalinka, Kaleta, Zawisza, Zola, odmieniają się w liczbie pojedynczej według deklinacji żeńskiej samogłoskowej – z jedną różnicą, że mają wołacz równy mianownikowi, czyli na przykład do kobiety zawołamy: „Kobieto zaczekaj!”, zaś do pana Kalety – „Kaleta zaczekaj!”. Natomiast w liczbie mnogiej odmieniają się według deklinacji męskiej.

A zatem w liczbie pojedynczej nazwiska: Kaleta, Kalinka, Zawisza odmieniają się – jak rzeczownik rodzaju żeńskiego, np. kobieta (M. – mianownik, W. – wołacz), Kalety, Kalinki, Zawiszy kobiety (D. – dopełniacz), Kalecie, Kalince, Zawiszykobiecie (C. – celownik, Mc. – miejscownik), Kaletę, Kalinkę, Zawiszę  – kobietę (B. – biernik), Kaletą, Kalinką, Zawisząkobietą (N. – narzędnik), a w liczbie mnogiej (jak rzeczowniki rodzaju męskiego, np. mężowie): Kaletowie, Kalinkowie, Zawiszowie (M., W.), Kaletów, Kalinków, Zawiszów (D., B.), Kaletom, Kalinkom, Zawiszom (C.), Kaletami, Kalinkami, Zawiszami (N.), Kaletach, Kalinkach, Zawiszach (Mc.).

Nazwiska zakończone na samogłoskę -o

Nazwiska: Lato (znanego sportowca) i Mleczko (popularnego rysownika) nawet dziennikarze niechętnie odmieniają, a tu akurat nie powinno być problemu, bo wystarczy porównać te nazwiska do utrwalonych w świadomości Polaków form nazwisk: Kościuszko, Matejko i tak:  Lato, Mleczko (Kościuszko), Laty, Mleczki (Kościuszki), Lacie, Mleczce (Kościuszce), Latę, Mleczkę (Kościuszkę), z Latą, Mleczką (z Kościuszką), o Lacie, Mleczce (Kościuszce).

Uwaga: Spotkałam się ze zdaniem: „Grzegorzowi Latowi przybyło zmartwień”. W tym zdaniu forma „Latowi” jest niepoprawna!

Być może osoba wypowiadająca to zdanie zasugerowała się odmianą nazwisk – również zakończonych na  -o – typu: Mizio.

O panach, którzy mają na nazwisko Mizio powiemy na przykład: „Tomaszowi Miziowi powiodło się na egzaminie” albo: „O Tomaszu Miziu czytałam w gazecie, zaś z Adamem Miziem studiowałam”.

Dlaczego nazwisko Mizio ma inną odmianę niż Lato?

Otóż nazwiska mężczyzn typu: Mizio, Kazio odmieniają się zarówno w liczbie pojedynczej, jak i mnogiej według deklinacji męskiej (jak rzeczowniki rodzaju męskiego), ponieważ samogłoskę -o poprzedza spółgłoska miękka [ź].

Barbara Ellwart

Strona korzysta
z plików Cookies.
Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na ich używanie. Dowiedz się więcej

adana escort adıyaman escort afyon escort ağrı escort aksaray escort amasya escort ankara escort antalya escort ardahan escort artvin escort aydın escort balıkesir escort bartın escort batman escort bayburt escort bilecik escort bingöl escort bitlis escort bolu escort burdur escort bursa escort çanakkale escort çankırı escort çorum escort denizli escort diyarbakır escort düzce escort edirne escort elazığ escort erzincan escort erzurum escort eskişehir escort gaziantep escort gebze escort giresun escort gümüşhane escort hakkari escort hatay escort ığdır escort ısparta escort istanbul escort izmir escort izmit escort kahramanmaraş escort karabük escort karaman escort kars escort kastamonu escort kayseri escort kilis escort kırıkkale escort kırklareli escort kırşehir escort kocaeli escort konya escort kütahya escort malatya escort manisa escort mardin escort mersin escort muğla escort muş escort nevşehir escort niğde escort ordu escort osmaniye escort rize escort sakarya escort samsun escort şanlıurfa escort siirt escort sinop escort şırnak escort sivas escort tekirdağ escort tokat escort trabzon escort tunceli escort uşak escort van escort yalova escort yozgat escort zonguldak escort marmaris escort bodrum escort alanya escort side escort konyaaltı escort muratpaşa escort manavgat escort çeşme escort sincan escort çankaya escort keçiören escort mamak escort etimesgut escort buca escort konak escort karabağlar escort bornova escort karşıyaka escort bayraklı escort alsancak escort ataşehir escort pendik escort maltepe escort kartal escort kadıköy escort görükle escort atakum escort ayvalık escort deutsche escort berlin escort düsseldorf escort hamburg escort münchen escort stuttgart escort berlin escort düsseldorf escort hamburg escort münchen escort stuttgart escort deutsche escort köln escort ataşehir escort avcılar escort bağcılar escort bahçelievler escort bakırköy escort başakşehir escort bayrampaşa escort bebek escort beşiktaş escort beykoz escort beylikdüzü escort beyoğlu escort çatalca escort çekmeköy escort esenler escort esenyut escort fatih escort gaziosmanpaşa escort güngören escort kadıköy escort kağıthane escort kartal escort küçükcekmece escort maltepe escort pendik escort sancaktepe escort sarıyer escort şile escort silivri escort şişli escort sultanbeyli escort sultangazi escort taksim escort tuzla escort ümraniye escort üsküdar escort zeytinburnu escort