Jabłuszko pełne snu

Lato i jesień to w naszym klimacie czas zbioru zbóż, warzyw, owoców. Zatrzymajmy się w starym polskim sadzie pod jabłonią, na której rosną: papierówki lub kosztele czy renety. Czy czujecie Państwo ten cudowny zapach; czasami zaostrzający apetyt, a czasami nakłaniający do refleksji?

Chwytamy dojrzałe, soczyste jabłko w dłoń i myślimy o podobieństwach między rodzicami i dziećmi, bo przecież „Niedaleko pada jabłko od jabłoni” lub „Jakie jabłko, taka skórka, jaka matka, taka córka”, albo czujemy, że trzymamy atrybut władzy królewskiej, bo złote jabłko z krzyżem – symbolizujące sferę kosmiczną, świat i kulę ziemską – używane jest przy koronacjach obok berła i korony.

Czego symbolem bywa jabłko?

Symbolika jabłka w Europie jest bardzo bogata. Od kiedy jabłonki zadomowiły się na naszym kontynencie (przybywając z Azji), ich owoce stały się m.in. symbolem zdrowia, urodzaju, życia, płodności, miłości, wiosny, dostatku, długowieczności, nieśmiertelności.

Od najdawniejszych czasów na różnych kontynentach – nie tylko w Europie – jabłko wywoływało liczne skojarzenia; również i negatywne, choćby: niezgody, np. w mitologii greckiej – Parys przekazał złote jabłko z napisem „dla najpiękniejszej” bogini Afrodycie, bo obiecała mu za żonę piękną Helenę, którą on później uprowadził, powodując tym rozpoczęcie wojny trojańskiej.

Symbolika jabłka występuje również w mitologii rzymskiej, celtyckiej, nordyckiej, indyjskiej.

W tradycji chrześcijańskiej jabłko jest symbolem zła, chociaż w Biblii nie występuje nazwa owocu; wiadomo tylko, że Adam i Ewa zjedli owoc z drzewa poznania. Prawdopodobnie utożsamianie „zła” z „jabłkiem” wynika z tego, że w języku łacińskim słowa: „zło” i „jabłko” są identyczne.

Skąd w języku polskim mamy wyraz jabłko?

Słowo jabłko pojawia się w polszczyźnie już w XV w. na oznaczenie owocu jabłoni, a w dialektach również samego drzewa. Z czasem nazwą tą określano rozmaite owoce o kulistych kształtach, a także grdykę („jabłko Adama”), rzepkę w kolanie czy źrenicę oka (np. w kaszubszczyźnie očnė jabko).

Wyraz „jabłko” ma rodowód praindoeuropejski – pochodzi od *āblǔ, („wilgotny, soczysty”), który na gruncie prasłowiańskim został rozszerzony o przyrostek *-ko-. W ten sposób pojawiła się postać *abluko, a później forma z prejotacją („j” przed nagłosową samogłoską „a-”) *jabluko. Od tej formy wywodzi się dzisiejsze jabłko.

Przy okazji

n W renesansowej Europie nazwano jabłkami także inne owoce – wówczas egzotyczne: pomo d’oro, czyli „złote jabłko”, to po włosku pomidor, francuskie „jabłko ziemne” (pomme de terre) to nazwa ziemniaków, a w niemieckim „jabłko chińskie” (Apfelsine) oznacza pomarańczę.

n Według legendy, Isaac Newton odkrył prawo grawitacji, gdy spadło mu jabłko na głowę.

n W Stanach Zjednoczonych okrągła szarlotka jest potocznym symbolem całej Ameryki, a Big Apple (wielkie jabłko) potocznie oznacza Nowy Jork.

Jabłko w sztuce

Jabłka i dawniej, i obecnie inspirowały artystów: malarzy, rzeźbiarzy, pisarzy, poetów. Najczęściej jabłko stanowi bardziej lub mniej istotny detal w utworze, jak w baśni – braci Grimm – o Śnieżce, która dostała od macochy zatrute jabłko, ale zdarza się także, że pojawia się w tytule, np. sztuki teatralnej „Jabłko” Verna Thiessena, współczesnego kanadyjskiego dramaturga (wystawianej również na polskich scenach) lub w tytule popularnej niegdyś piosenki śpiewanej przez Mieczysława Wojnickiego: „Jabłuszko, jabłuszko, jabłuszko pełne snu.

Barbara Ellwart

Strona korzysta
z plików Cookies.
Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na ich używanie. Dowiedz się więcej

adana escort adıyaman escort afyon escort ağrı escort aksaray escort amasya escort ankara escort antalya escort ardahan escort artvin escort aydın escort balıkesir escort bartın escort batman escort bayburt escort bilecik escort bingöl escort bitlis escort bolu escort burdur escort bursa escort çanakkale escort çankırı escort çorum escort denizli escort diyarbakır escort düzce escort edirne escort elazığ escort erzincan escort erzurum escort eskişehir escort gaziantep escort gebze escort giresun escort gümüşhane escort hakkari escort hatay escort ığdır escort ısparta escort istanbul escort izmir escort izmit escort kahramanmaraş escort karabük escort karaman escort kars escort kastamonu escort kayseri escort kilis escort kırıkkale escort kırklareli escort kırşehir escort kocaeli escort konya escort kütahya escort malatya escort manisa escort mardin escort mersin escort muğla escort muş escort nevşehir escort niğde escort ordu escort osmaniye escort rize escort sakarya escort samsun escort şanlıurfa escort siirt escort sinop escort şırnak escort sivas escort tekirdağ escort tokat escort trabzon escort tunceli escort uşak escort van escort yalova escort yozgat escort zonguldak escort marmaris escort bodrum escort alanya escort side escort konyaaltı escort muratpaşa escort manavgat escort çeşme escort sincan escort çankaya escort keçiören escort mamak escort etimesgut escort buca escort konak escort karabağlar escort bornova escort karşıyaka escort bayraklı escort alsancak escort ataşehir escort pendik escort maltepe escort kartal escort kadıköy escort görükle escort atakum escort ayvalık escort deutsche escort berlin escort düsseldorf escort hamburg escort münchen escort stuttgart escort berlin escort düsseldorf escort hamburg escort münchen escort stuttgart escort deutsche escort köln escort ataşehir escort avcılar escort bağcılar escort bahçelievler escort bakırköy escort başakşehir escort bayrampaşa escort bebek escort beşiktaş escort beykoz escort beylikdüzü escort beyoğlu escort çatalca escort çekmeköy escort esenler escort esenyut escort fatih escort gaziosmanpaşa escort güngören escort kadıköy escort kağıthane escort kartal escort küçükcekmece escort maltepe escort pendik escort sancaktepe escort sarıyer escort şile escort silivri escort şişli escort sultanbeyli escort sultangazi escort taksim escort tuzla escort ümraniye escort üsküdar escort zeytinburnu escort