Etymologia metra, kilograma, sekundy…

Nazwy jednostek miar stosowane przed laty na ziemiach polskich, takie jak: łokieć, stopa, kamień, miały pochodzenie rodzime. A skąd wywodzą się współczesne nazwy jednostek metrycznych, np.: metr, kilogram, amper? Dlaczego literowe oznaczenia jednostek miar raz pisze się z wielkiej litery, a innym razem z małej? Dlaczego w skali Celsjusza występuje pojęcie „stopień”, a w skali Kelvina – nie?

Od 1966 r. w Polsce obowiązuje układ SI (Międzynarodowy Układ Jednostek Miar), który został przyjęty przez wszystkie kraje świata – z wyjątkiem Stanów Zjednoczonych, Liberii i Birmy. Układ SI powstał z układu MKS, obejmującego: metr, kilogram i sekundę, do którego w drugiej połowie XX w. dołączano kolejne jednostki. W układzie SI wyróżnia się 7 jednostek podstawowych:
metr (jednostka: m) – wielkość fizyczna: długość
kilogram (kg) – masa
sekunda (s) – czas
amper (A) – natężenie prądu elektrycznego
kelwin (K) – temperatura
kandela (cd) – światłość
mol (mol) – liczność materii.

Metr to jednostka podstawowa długości w układzie SI, oznacza się ją: m. Do języka polskiego słowo metr zostało zapożyczone z języka franc. mètre, a pierwotnie wywodzi się z grec. métron, znaczącego ‘miara’.
Wyraz metr jest wieloznaczny; dawniej oznaczał również ‘nauczyciela tańca, muzyki, języków’.

Kilogram – to podstawowa jednostka masy w ukł. SI, oznaczana: kg. Kilogram to obecnie jedyna nazwa jednostki podstawowej posiadająca przedrostek „kilo-”. Kilo- jako pierwszy człon wyrazów złożonych, dodawany do jednostki miary, wywodzi się od grec. słowa chilioi  – ‘tysiąc’. „Kilo” w jęz. pol. występuje także samodzielnie – jako skrót słowa kilogram. Natomiast drugi człon „gram” pochodzi z grec. grámma  – ‘drobna miara wagi’.

Sekunda to jednostka czasu, obecnie oznaczana s, a do niedawna – sek. Termin sekunda pochodzi od łac. wyrażenia pars minuta secunda – ‘druga mała część’, a słowo secunda w jęz. łac. znaczyło ‘następna, najbliższa’.
Przy okazji – słowo minuta  w języku łac. znaczy ‘mała’, a termin minuta – jako ‘jednostka czasu’ –  pochodzi od łac. wyrażenia pars minuta prima – ‘pierwsza mała część’.

Amper – to jednostka podstawowa natężenia prądu elektrycznego, oznaczana wielką literą: A.
Nazwa amper pochodzi od nazwiska francuskiego fizyka i matematyka Andre Marie Ampère’a, który żył w latach: 1775-1836.

Kelwin – to jednostka temperatury w ukł. SI, oznaczana K. Skala Kelvina jest skalą termometryczną absolutną, tzn. zero w tej skali oznacza najniższą teoretycznie możliwą temperaturę, jaką może mieć ciało. Skalę i jednostkę temperatury nazwano na cześć Williama Thomsona, lorda Kelvina, dzięki któremu obliczono tę temperaturę.
W przeciwieństwie do popularnej skali Celsjusza, w skali Kelvina nie używa się pojęcia „stopień”, czyli temperatura 100 stopni Celsjusza to inaczej temperatura 373,15 kelwinów. Nazwa kelwin jest nazwą pospolitą i dlatego (chociaż utworzono ją od nazwy własnej – nazwiska „Kelvin”) piszemy ją z małej litery.

Kandela – to jednostka światłości (natężenia) źródła światła; jednostka podstawowa w ukł. SI, oznaczana cd. Wyraz kandela pochodzi od łac. słowa candela – ‘świeca’.

Mol – to podstawowa w ukł. SI jednostka liczności materii, o symbolu mol. Wyraz mol jest skrótem słowa molekuła (‘cząsteczka, drobina’), które pochodzi z nowołac. molecula, będącego zdrobnieniem od łac. moles –‘ciężar, bryła’.

Barbara Ellwart

Strona korzysta
z plików Cookies.
Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na ich używanie. Dowiedz się więcej

adana escort adıyaman escort afyon escort ağrı escort aksaray escort amasya escort ankara escort antalya escort ardahan escort artvin escort aydın escort balıkesir escort bartın escort batman escort bayburt escort bilecik escort bingöl escort bitlis escort bolu escort burdur escort bursa escort çanakkale escort çankırı escort çorum escort denizli escort diyarbakır escort düzce escort edirne escort elazığ escort erzincan escort erzurum escort eskişehir escort gaziantep escort gebze escort giresun escort gümüşhane escort hakkari escort hatay escort ığdır escort ısparta escort istanbul escort izmir escort izmit escort kahramanmaraş escort karabük escort karaman escort kars escort kastamonu escort kayseri escort kilis escort kırıkkale escort kırklareli escort kırşehir escort kocaeli escort konya escort kütahya escort malatya escort manisa escort mardin escort mersin escort muğla escort muş escort nevşehir escort niğde escort ordu escort osmaniye escort rize escort sakarya escort samsun escort şanlıurfa escort siirt escort sinop escort şırnak escort sivas escort tekirdağ escort tokat escort trabzon escort tunceli escort uşak escort van escort yalova escort yozgat escort zonguldak escort