W cudzysłowie czy w cudzysłowiu?

Dlaczego poprawne jest sformułowanie „w cudzysłowie”, a często używane „w cudzysłowiu” to błąd? Jaka jest przyczyna błędnego odmieniania wyrazu? Jak należy odmieniać rzeczownik „cudzysłów”? Od kiedy w polszczyźnie to słowo funkcjonuje i co ono znaczy?

Definicja

Cudzysłów to – 'graficzny znak interpunkcyjny w postaci dwóch par przecinków („”) lub klinów (»« albo «»), w które ujmuje się wyrazy, powiedzenia lub zdania cytowane1), a także wyrazy i zwroty użyte przenośnie lub ironicznie w celu wyodrębnienia ich w tekście’.

Historia wyrazu

Wyraz cudzysłów używany jest od kilkuset lat. Wymyślił go pod koniec XVIII wieku pijar, poeta, pedagog, a także językoznawca Onufry Kopczyński2), który wszystkie ówczesne znaki przestankowe (również przecinek i pytajnik), usystematyzował w Gramatyce dla szkół narodowych.

Przyczyny błędnej odmiany

Dlaczego słowo cudzysłów sprawia sporo kłopotu przy odmianie przez przypadki?

Otóż, jak pisze językoznawca dr Maciej Malinowski, prawdopodobnie błędna odmiana wyrazu cudzysłów wynika z kojarzenia tego słowa z podobnie brzmiącymi wyrazami, takimi jak: przysłowie (przysłowia), pustosłowie (pustosłowia). Skojarzenie to jest błędne z dwóch powodów: po pierwsze, cudzysłów jest rzeczownikiem rodzaju męskiego, a po drugie należy do rzeczowników twardotematowych, natomiast słowa przysłowie oraz pustosłowie są miękkotematowe i rodzaju nijakiego.

Poprawna odmiana rzeczownika cudzysłów

Rzeczownik cudzysłów kończy się spółgłoską twardą „w”, tak jak rzeczownik rów (rowy), dlatego mówimy, że coś jest w rowie i w cudzysłowie, na przykład: Koło leży w rowie. Zdanie jest w cudzysłowie.

Oto poprawna odmiana rzeczownika cudzysłów.

mianownik (kto? co?) – cudzysłów
dopełniacz (kogo? czego?) cudzysłowu
celownik (komu? czemu?) cudzysłowowi
biernik (kogo? co?) cudzysłów
narzędnik (z kim? z czym?) z cudzysłowem
miejscownik (o kim? o czym?) o cudzysłowie.

Dla zainteresowanych

W „Wielkim słowniku poprawnej polszczyzny” z 2012 r. czytamy:

„cudzysłów m IV, D. cudzysłowu (nie: cudzysłowa, cudzysłowia), Ms. cudzysłowie (nie: cudzysłowiu), lm M. cudzysłowy (nie: cudzysłowia): Napisać coś w cudzysłowie (nie: w cudzysłowiu, nie: w cudzym słowie). Ująć, pot. wziąć coś, w cudzysłów.”.

Przykłady poprawnego użycia wyrazu w zdaniach

Napisał tytuł w cudzysłowie.
Ujęła zdanie w cudzysłów.
W zdaniu zabrakło cudzysłowu.
W tym tekście są cudzysłowy.

Barbara Ellwart

1) Cytat [od łac. citatio = wezwanie, obwołanie, z citare = przywołać, powołać (się), przytaczać] to:

1. dosłowne przytoczenie w tekście pisanym czy mówionym fragmentu innego tekstu lub czyichś słów, zwykle odpowiednio zaznaczone – w tekście pisanym najczęściej ujęte w cudzysłów;

2. wyraz, wyrażenie lub zwrot nieprzyswojone dobrze przez język polski, zachowujące w tekście mówionym czy pisanym swoje obce brzmienie i swoją obcą pisownię, np. par excellence.

2) Onufry Kopczyński, a właściwie Andrzej Kopczyński był autorem pierwszego podręcznika gramatyki języka polskiego, napisanego na polecenie Komisji Edukacji Narodowej. W podręczniku wprowadził polską terminologię gramatyczną. Za opracowanie Gramatyki dla szkół narodowych otrzymał z rąk Stanisława Augusta medal „Merentibus”. Kopczyński był też autorem Nauki czytania i pisania, Elementarza dla szkół parafialnych narodowych, opracowania metodyki w Przypisach dla nauczycieli. Po jego śmierci, w 1817 r., wydano Gramatykę języka polskiego.

Strona korzysta
z plików Cookies.
Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na ich używanie. Dowiedz się więcej

escort adana escort adıyaman escort afyon escort ağrı escort aksaray escort amasya escort ankara escort antalya escort ardahan escort artvin escort aydın escort balıkesir escort bartın escort batman escort bayburt escort bilecik escort bingöl escort bitlis escort bolu escort burdur escort bursa escort çanakkale escort çankırı escort çorum escort denizli escort diyarbakır escort düzce escort edirne escort elazığ escort erzincan escort erzurum escort eskişehir escort gaziantep escort giresun escort gümüşhane escort hakkari escort hatay escort ığdır escort ısparta escort istanbul escort izmir escort izmit escort kahramanmaraş escort karabük escort karaman escort kars escort kastamonu escort kayseri escort kilis escort kırıkkale escort kırklareli escort kırşehir escort kocaeli escort konya escort kütahya escort malatya escort manisa escort mardin escort mersin escort muğla escort muş escort nevşehir escort niğde escort ordu escort osmaniye escort rize escort sakarya escort samsun escort şanlıurfa escort siirt escort sinop escort şırnak escort sivas escort tekirdağ escort tokat escort trabzon escort tunceli escort uşak escort van escort yalova escort yozgat escort zonguldak escort