Wczasy

W jaki sposób na naszych oczach zmienia się zakres znaczeniowy wyrazu „wczasy” i od jakiego wyrazu ten rzeczownik pochodzi? Co to są „wywczasy”?

Jeszcze nie tak dawno, bo na przykład w Słowniku języka polskiego PWN z 1981 r., czytaliśmy, że wczasy to ‘wypoczynek urlopowy poza miejscem zamieszkania, organizowany dla pracowników i ich rodzin przez zakłady pracy, związki zawodowe, zrzeszenia twórcze’. W słowniku były podane przykłady rodzajów wczasów: pracownicze, wypoczynkowe, lecznicze, turystyczne, wędrowne, piesze, kajakowe.

Zmieniła się sytuacja w naszym kraju i teraz już nikt nam wczasów pracowniczych nie organizuje. Sami planujemy wypoczynek, wybieramy miejsce, gdzie chcemy spędzić wolny czas, co będziemy tam robili i jakim środkiem lokomocji dotrzemy do celu. Zdarza się tylko, że niektórzy pracownicy otrzymują zwrot części kosztów z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych; najczęściej za „wczasy pod gruszą” (wakacje planowane i opłacane samodzielnie przez pracownika, a następnie refundowane – w pełnym wymiarze lub w części – przez pracodawcę ze środków zakładowego funduszu świadczeń socjalnych).

W związku z tymi zmianami słowo wczasy też częściowo zmieniło znaczenie i ma ogólniejszy sens.

 

Aktualna definicja

Najnowsza definicja słowa wczasy (w Słowniku języka polskiego PWN) brzmi: Wczasy to ‘wypoczynek, którego organizatorzy za opłatą zapewniają noclegi, wyżywienie, a niekiedy także rozrywki’. Można do tego dodać, że ten wypoczynek połączony jest zwykle ze zmianą środowiska i klimatu.

 

Etymologia wyrazu

„Wczasy” to liczba mnoga od dawnego rzeczownika „wczas”, który oznaczał kiedyś ‘odpoczynek, spoczynek, wytchnienie, świętowanie’, a jeszcze wcześniej –‘iść spać, przygotowywać się do snu’.

Jeszcze w Słowniku języka polskiego PAN pod red. Witolda Doroszewskiego (wydawanego w latach 1958-1969) można było znaleźć wyraz „wczas”. Występował on wprawdzie jako odrębne hasło, ale z informacją, że „dziś rzeczownik występuje tylko w liczbie mnogiej”. Hasło zawierało następujące przykłady użycia rzeczownika „wczas” w liczbie pojedynczej i mnogiej:

l Leopold Staff: „Poezje” – „Ile razy w ciągłym trudzie śniłeś o wczasie jak o błogim cudzie! (…) Jakże pragnąłeś spocząć” (śniłeś o wczasie – ‘śniłeś o odpoczynku’),

l Henryk Sienkiewicz „Potop” – „Drobniejszej braci tęskno było do robót i wczasów po zaściankach” (do wczasów – ‘do świętowania’),

l Ignacy Krasicki „Bajki” – „W nocnej dobie do wczasu się sposobisz” (do wczasu się sposobisz – ‘idziesz spać, przygotowujesz się do snu’).

 

Wywczasy

Rzeczownik wywczasy w znaczeniu ‘odpoczynek wakacyjny, urlopowy, wczasy’ do niedawna funkcjonował jako synonim wyrazu wczasy. W słowniku Doroszewskiego można było znaleźć przykłady użycia słowa wywczasy, np.: „Pojezierze Kaszubskie (…) ściąga na sezonowe wywczasy liczne rzesze letników”.

Obecnie wyraz wywczasy wyszedł z użycia. Pojawia się sporadycznie.

Natomiast nadal używany jest czasownik wywczasować się, który oznacza ‘wypocząć tyle, ile trzeba; zażyć pod dostatkiem wypoczynku; wyleżeć się i wyspać’.

Co ciekawe: Rzeczownik „wywczas” (od którego pochodziły wywczasy) – obecnie przestarzały – oznaczał ‘krótki odpoczynek, wytchnienie po trudzie, pracy; spoczynek’, co możemy zaobserwować, np. u Henryka Sienkiewicza: „Podróżnicy zatrzymywali się wśród kęp dla posiłku i wywczasu”.

Drodzy Czytelnicy, oby urlopy – niezależnie od tego, gdzie i jak spędzane – udały się w pełni, żebyście Państwo wywczasowali się jak tylko to możliwe.

Barbara Ellwart

Strona korzysta
z plików Cookies.
Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na ich używanie. Dowiedz się więcej

escort adana escort adıyaman escort afyon escort ağrı escort aksaray escort amasya escort ankara escort antalya escort ardahan escort artvin escort aydın escort balıkesir escort bartın escort batman escort bayburt escort bilecik escort bingöl escort bitlis escort bolu escort burdur escort bursa escort çanakkale escort çankırı escort çorum escort denizli escort diyarbakır escort düzce escort edirne escort elazığ escort erzincan escort erzurum escort eskişehir escort gaziantep escort giresun escort gümüşhane escort hakkari escort hatay escort ığdır escort ısparta escort istanbul escort izmir escort izmit escort kahramanmaraş escort karabük escort karaman escort kars escort kastamonu escort kayseri escort kilis escort kırıkkale escort kırklareli escort kırşehir escort kocaeli escort konya escort kütahya escort malatya escort manisa escort mardin escort mersin escort muğla escort muş escort nevşehir escort niğde escort ordu escort osmaniye escort rize escort sakarya escort samsun escort şanlıurfa escort siirt escort sinop escort şırnak escort sivas escort tekirdağ escort tokat escort trabzon escort tunceli escort uşak escort van escort yalova escort yozgat escort zonguldak escort