Kiedy „nie” z imiesłowami piszemy łącznie, a kiedy osobno

Dlaczego imiesłowy: niebędący, nieidące, niebiegnąca piszemy łącznie? To pytanie powtarza się od kilku lat.

Do 1997 roku partykułę „nie” z imiesłowami przymiotnikowymi pisaliśmy albo łącznie, albo osobno – w zależności od znaczenia tych imiesłowów. Obecnie obowiązują uproszczone zasady pisowni „nie” z tymi imiesłowami.

Imiesłowy przymiotnikowe i przysłówkowe

W języku polskim stosowane są imiesłowy przymiotnikowe: czynne (czytający, biegnąca) i bierne (opisany, przebyty) oraz imiesłowy przysłówkowe: współczesne (czytając, śpiewając) i uprzednie (przeczytawszy, zgubiwszy).

Imiesłowy przysłówkowe z partykułą „nie”

Pisownia „nie” z imiesłowami przysłówkowymi nie sprawia trudności, ponieważ zawsze jest rozłączna, tak jak z czasownikami w formie osobowej. Oto przykłady:

Wyprzedzał autobus, ponieważ nie widział nadjeżdżającego samochodu. (W zdaniu występuje czasownik w formie osobowej – nie widział.)

Nie widząc nadjeżdżającego samochodu, wyprzedzał autobus.(W wypowiedzeniu występuje imiesłów przysłówkowy współczesny – nie widząc.)

Nie zobaczywszy czerwonego światła, wjechał na tory. (W wypowiedzeniu występuje imiesłów przysłówkowy uprzedni – nie zobaczywszy.)

Imiesłowy przymiotnikowe z „nie”

Partykułę nie piszemy łącznie z imiesłowami przymiotnikowymi czynnymi (nieświecący, niebędąca) i biernymi (nieumyty, nieczesany), niezależnie od tego, czy użyte są w znaczeniu przymiotnikowym (przykłady oznaczone literą a), czy czasownikowym (przykłady oznaczone literą b), na przykład:

1. a) Nieoceniony przyjaciel (‘bezcenny, zasługujący na najwyższą ocenę’) pomógł mi w przeprowadzce.

b) Nieocenione jeszcze (‘takie, których nauczyciel jeszcze nie ocenił’) wypracowania leżały na biurku nauczyciela.

2. a) Zapanowała nieopisana (‘niezwykła’) radość.

b) Podróż była jeszcze nieopisana (‘taka, której nikt nie opisał’) w żadnej gazecie.

3 a) Do wyrobu tego urządzenia został użyty niepękający (‘trwały, nigdy nie pęka’)materiał.

b) Niepękający jeszcze(‘nie pękł w danej chwili’) balon cieszył dzieci.

4. a) Niepływający (‘który nie umie pływać’) chłopiec bał się wody.

b) Niepływający (‘który nie pływał w danej chwili’) dziś ratownik siedział na brzegu.

Uwaga!

Jeżeli imiesłów użyty jest w znaczeniu czasownikowym, dopuszczalne jest świadome stosowanie pisowni rozdzielnej (wtedy trzeba to czynić konsekwentnie, zawsze).

Wyjątki dotyczące pisowni „nie” z imiesłowami przymiotnikowymi

Zawsze stosuje się pisownię rozdzielną:

• w wyraźnych przeciwstawieniach, np.:

nie leżący, ale siedzący; nie leżący, lecz siedzący; nie leżący, tylko siedzący; siedzący, a nie leżący; w zdaniu: Nie mówiący, lecz słyszący pacjent odpowiadał lekarzowi gestem.

• w konstrukcjach, których ośrodkiem jest spójnik ani lub ni, np.:

nie piszący ani nie czytający; nie stojący ani nie wiszący; w zdaniu: Nie piszący ani nie czytający dziś uczeń słuchał wykładu nauczyciela.

oraz

w powtórzeniach typu: ani nie jedzący, ani nie pijący; ani nie piszący, ani nie czytający.

Dla zainteresowanych

Stare zasady

Wcześniejsza reguła (do 1997 r.) kazała pisać rozdzielnie imiesłowy użyte czasownikowo, a łącznie imiesłowy użyte przymiotnikowo.

Nowe zasady

Opisane powyżej obowiązujące zasady – dotyczące pisowni zaprzeczonych imiesłowów przymiotnikowych – są oparte na Uchwale ortograficznej Rady Języka Polskiego przy Prezydium PAN z dnia 9 grudnia 1997 r. w sprawie pisowni nie z imiesłowami przymiotnikowymi.

Barbara Ellwart

Strona korzysta
z plików Cookies.
Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na ich używanie. Dowiedz się więcej

adana escort adıyaman escort afyon escort ağrı escort aksaray escort amasya escort ankara escort antalya escort ardahan escort artvin escort aydın escort balıkesir escort bartın escort batman escort bayburt escort bilecik escort bingöl escort bitlis escort bolu escort burdur escort bursa escort çanakkale escort çankırı escort çorum escort denizli escort diyarbakır escort düzce escort edirne escort elazığ escort erzincan escort erzurum escort eskişehir escort gaziantep escort gebze escort giresun escort gümüşhane escort hakkari escort hatay escort ığdır escort ısparta escort istanbul escort izmir escort izmit escort kahramanmaraş escort karabük escort karaman escort kars escort kastamonu escort kayseri escort kilis escort kırıkkale escort kırklareli escort kırşehir escort kocaeli escort konya escort kütahya escort malatya escort manisa escort mardin escort mersin escort muğla escort muş escort nevşehir escort niğde escort ordu escort osmaniye escort rize escort sakarya escort samsun escort şanlıurfa escort siirt escort sinop escort şırnak escort sivas escort tekirdağ escort tokat escort trabzon escort tunceli escort uşak escort van escort yalova escort yozgat escort zonguldak escort