Słuchamy Czesława Niemena czy Czesława Niemna?

Część pierwsza o męskich nazwiskach odmieniających się jak rzeczowniki poświęcona była nazwiskom zakończonym na samogłoskę: -a lub -o typu: Mleczko. W części drugiej przyjrzymy się nazwiskom zakończonym spółgłoską, w których występuje e ruchome.

E ruchome w nazwiskach o dwu i więcej sylabach

Odmiana nazwisk równobrzmiących z wyrazami pospolitymi

W języku polskim są takie wyrazy, w których występuje tak zwane e ruchome przed spółgłoską wygłosową (na końcu wyrazu). Najczęściej są to rzeczowniki zakończone na: -ek, -ec, -eń.

Przyjrzyjmy się formom trzech wyrazów: kotek, pasek i palec w następujących zdaniach:

Kotek Ani gonił kotka Zosi.”, „Pasek Wojtka był w jednym kolorze, a na pasku Dorotki były różnokolorowe kropki”, „Po wypadku Zbigniew miał wskazujący palec siny, a serdecznego palca nie mógł zgiąć” i porównajmy te formy wyrazowe ze sobą, np.: kotek – kotk(a).

W przedstawionych przykładach raz przed spółgłoską wygłosową występuje e (np.: w mianownikowej formie rzeczownika – kotek), innym razem to e – zwane ruchomym – znika (np.: w biernikowej formie rzeczownika – kotka).

E ruchome obserwujemy także w nazwiskach, które brzmią tak samo jak rzeczowniki pospolite. Na przykład: Jerzy Dudek (bramkarz) – Jerzego Dudka, bo: dudek dudka;

Jan Chryzostom Pasek (autor słynnych „Pamiętników”) – Jana Chryzostoma Paska, bo: pasekpaska;

Edward Malec (kardiochirurg dziecięcy) – Edwarda Malca, bo: malec – malca.

Nie zawsze jednak e (przed spółgłoską wygłosową) w przypadkach zależnych znika. Na przykład w nazwie skały krzemień (krzemienia) i w nazwisku Krzemień we wszystkich formach pozostaje e: pan Krzemień, pana Krzemienia, panu Krzemieniowi, z panem Krzemieniem

Odmiana nazwisk niemających odpowiedników wśród rzeczowników pospolitych

Nazwiska typu: Stępień, Szafraniec, które również są zakończone na: -ec, -ek, eń, odmieniają się jak: Dudek, Pasek, Kwiecień i w formie mianownikowej mają e, natomiast w formach przypadków zależnych to e znika. A zatem piszemy: Stępień, Stępnia, Stępniowi, Stępniem, Stępniu.

Pan Mech i pan Śmiech

W zdaniu: „Na tym kamieniu rośnie mech, a na tamtym nie ma mchu” rzeczownik pospolity mech – w dopełniaczu ma formę: mchu – bez e, natomiast w zdaniu: „Łukasz Mech szuka swego brata Zbigniewa Mecha” nazwisko w dopełniaczu zachowuje e (Mecha).

Dzieje się tak, ponieważ nazwiska jednosylabowe typu: Mech, Śmiech zachowują e w całej odmianie, choćby było ono ruchome w odmianie równobrzmiących rzeczowników pospolitych. A zatem:

l. poj.: M. Mech, D. Mecha, C. Mechowi, B. Mecha, N. Mechem, Mc. Mechu, W. Mech;

l. mn.: M. Mechowie, D. Mechów, C. Mechom, B. Mechów, N. Mechami, Mc. Mechach, W. Mechowie.

Niemena czy Niemna?

Piosenkarz, kompozytor, multiinstrumentalista i autor tekstów piosenek Czesław Wydrzycki najpierw przyjął pseudonim artystyczny Niemen – od rzeki Niemen, która płynęła w pobliżu jego miejsca urodzenia, a później oficjalnie zmienił nazwisko na Niemen-Wydrzycki.

Niektórzy oczekiwali, że artysta będzie odmieniał swe nazwisko z pominięciem e przed wygłosowym –n, tak jak odmienia się nazwę rzeki Niemen (Niemen, Niemna), ale – jak donoszą źródła ­– artysta nie godził się na taką odmianę i upowszechniła się odmiana jego nazwiska (pseudonimu) w postaciach: Niemen, Niemena, Niemenowi, Niemenem, Niemenie.

Barbara Ellwart

Strona korzysta
z plików Cookies.
Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na ich używanie. Dowiedz się więcej

adana escort adıyaman escort afyon escort ağrı escort aksaray escort amasya escort ankara escort antalya escort ardahan escort artvin escort aydın escort balıkesir escort bartın escort batman escort bayburt escort bilecik escort bingöl escort bitlis escort bolu escort burdur escort bursa escort çanakkale escort çankırı escort çorum escort denizli escort diyarbakır escort düzce escort edirne escort elazığ escort erzincan escort erzurum escort eskişehir escort gaziantep escort gebze escort giresun escort gümüşhane escort hakkari escort hatay escort ığdır escort ısparta escort istanbul escort izmir escort izmit escort kahramanmaraş escort karabük escort karaman escort kars escort kastamonu escort kayseri escort kilis escort kırıkkale escort kırklareli escort kırşehir escort kocaeli escort konya escort kütahya escort malatya escort manisa escort mardin escort mersin escort muğla escort muş escort nevşehir escort niğde escort ordu escort osmaniye escort rize escort sakarya escort samsun escort şanlıurfa escort siirt escort sinop escort şırnak escort sivas escort tekirdağ escort tokat escort trabzon escort tunceli escort uşak escort van escort yalova escort yozgat escort zonguldak escort