Eksdyrektor czy eks-dyrektor

Dlaczego w niektórych wyrazach po przedrostku występuje łącznik, np.: super-Polak, pseudo-Amerykanin, a w niektórych – nie ma łącznika, np.: superarbiter, pseudoartysta, arcyksiążęcy? Dlaczego niektóre słowniki zalecają zapis: eks-minister, a inne – eksminister? Jakie są zasady pisania przedrostków z wyrazami w języku polskim?

Przedrostki*)

Pisownia przedrostków, np.: anty-, eks-, około-, post- budzi wątpliwości, ponieważ z niektórymi wyrazami pisze się je bez łącznika, a z innymi – z łącznikiem. Najwięcej kłopotu sprawiają przedrostki pochodzenia obcego, np. przedrostek eks- (znaczący ‘były, dawny’), jeszcze do 1997 r. był pisany oddzielnie (z łącznikiem), zaś od 1997 r. występuje już bez łącznika, np.: ekswojskowy, eksdyrektor, eksmąż.

A zatem w słownikach wydanych przed 1997 r. występowały formy z łącznikiem, np. w „Słowniku języka polskiego” PWN z 1978 r. czytamy: „eks-wojskowy, eks-dyrektor, eks-mąż”, a w najnowszych słownikach – podawane są formy bez łącznika: np.: eksdyrektor. Do niedawna zdarzało się, że słowniki dopuszczały dwie formy: z łącznikiem (eks-prezes) i bez łącznika (eksprezes). Obecnie obowiązują dwie zasady łączenia przedrostków z wyrazami, które omawiam poniżej.

Przedrostki pisane bez łącznika

W języku polskim wszystkie przedrostki (rodzime i obce) z wyrazami pospolitymi*) pisze się łącznie, np.:

a- aspołeczny, anormalny, apolityczny;

anty- antyfeminista, antynikotynowy;

arcy- arcybiskupstwo, arcybanalny;

bez- bezpłatnie, bezsenność, bezpretensjonalny;

eks- eksprzewodniczący, eksmąż;

ekstra- ekstraklasa, ekstranowoczesny;

hiper- hiperinflacja, hiperpoprawność;

kontr- kontrtytuł, kontrreformacyjny, kontrargument;

między- międzyzwiązkowy, międzyludzki;

miniminiparasol, minirecenzja;

około- okołobudżetowy, okołoziemski;

poza- pozagrobowy, pozamałżeński;

przeciw- przeciwdziałać, przeciwzawałowy;

przed- przedhistoryczny, przedmałżeński;

pseudo- pseudoartysta, pseudofilozoficzny;

super- superarbiter, superforteca;

śród- śródlądowy, śródtytuł;

ultra- ultrafiolet, ultrakrótki;

wice- wiceprzewodnicząca, wicekonsul;

wokoło- wokołoziemski, wokołoksiężycowy.

Uwaga:

Należy odróżniać przedrostki od części mowy, np.:

1. przedrostek „około-” (‘wokół czegoś, w pobliżu czegoś, dotyczący czegoś’), który jest pisany z drugim członem wyrazu zawsze łącznie, np. „Interesowały ich temperatury okołorównikowe.”, od partykuły około (‘mniej więcej, w przybliżeniu’) – pisanej z następującym po niej przymiotnikiem lub przysłówkiem rozdzielnie, np.: „Przewidywano około godzinny postój.”, „Będzie około dwuipółgodzinny wykład.”, „Ceny paliwa wzrosły około trzykrotnie.”.

2. przedrostek „poza-”,występujący m.in. w zdaniach: „To była praca pozabiurowa.”, „Korzystał ze źródeł pozabiblijnych”, od przyimka: „poza” („Jan poza mną nie miał żadnych krewnych.”, „Jan lubił przebywać poza domem.”).

Łącznik po przedrostku

Jeżeli przedrostki typu: pseudo-, eks-, ultra-, arcy-, super-, post- łączą się z nazwami własnymi: nazwiskami, nazwami członków narodów, nazwami państw itp., czyli z wyrazami pisanymi wielką literą, wówczas po tych przedrostkach stosuje się łącznik, np.: post-Jugosławia, pseudo-Niemiec, arcy-Amerykanin, super-Europejczyk, eks-Azjata.

Barbara Ellwart

 *) Przedrostek to cząstka wyrazu znajdująca się przed jego rdzeniem, np. „do-” w wyrazie „dochodzić”.
Strona korzysta
z plików Cookies.
Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na ich używanie. Dowiedz się więcej

adana escort adıyaman escort afyon escort ağrı escort aksaray escort amasya escort ankara escort antalya escort ardahan escort artvin escort aydın escort balıkesir escort bartın escort batman escort bayburt escort bilecik escort bingöl escort bitlis escort bolu escort burdur escort bursa escort çanakkale escort çankırı escort çorum escort denizli escort diyarbakır escort düzce escort edirne escort elazığ escort erzincan escort erzurum escort eskişehir escort gaziantep escort gebze escort giresun escort gümüşhane escort hakkari escort hatay escort ığdır escort ısparta escort istanbul escort izmir escort izmit escort kahramanmaraş escort karabük escort karaman escort kars escort kastamonu escort kayseri escort kilis escort kırıkkale escort kırklareli escort kırşehir escort kocaeli escort konya escort kütahya escort malatya escort manisa escort mardin escort mersin escort muğla escort muş escort nevşehir escort niğde escort ordu escort osmaniye escort rize escort sakarya escort samsun escort şanlıurfa escort siirt escort sinop escort şırnak escort sivas escort tekirdağ escort tokat escort trabzon escort tunceli escort uşak escort van escort yalova escort yozgat escort zonguldak escort