Perypetie z dwiema kobietami

„Mądrej głowie dość dwie słowie” – to znana maksyma, która zawiera liczebnik „dwa” w dawnej formie. Dzięki zachowanym starym formom gramatycznym przypominamy sobie, że język się zmienia i że historia języka często pomaga zrozumieć współczesne zjawiska językowe oraz odpowiedzieć na różne pytania, np.:

Dlaczego w narzędniku liczebnika „dwa” mamy formy: „dwiema – dwoma”?, albo

Które sformułowania są poprawne: „dwoma kobietami, dwoma osobami, dwoma książkami”, czy „dwiema kobietami, dwiema osobami, dwiema książkami”?

Historia form: dwiema i dwoma

Forma dwiema jest starsza, odziedziczona po języku prasłowiańskim. Do końca XVIII wieku obejmowała wszystkie rodzaje gramatyczne; mówiło się wtedy np. dwiema palcami.  Od XV wieku spotykamy w tekstach narzędnik dwoma, który z biegiem czasu objął wszystkie rodzaje, a z męskiego i nijakiego wyparł formę dwiema.

Forma dwoma prawdopodobnie powstała pod wpływem końcówki narzędnika liczby podwójnej* „-oma” rzeczowników towarzyszących omawianemu liczebnikowi. W ten sposób dwiema domoma przekształciło się w dwoma domoma,
a później we współczesną formę: dwoma domami.

Zalecenia gramatyków

W XIX wieku gramatycy ustalili zasady repartycji (podziału) znaczeniowej obu form:

n dwiema – tylko w rodzaju żeńskim,

n dwoma – w męskim i nijakim oraz fakultatywnie w żeńskim.

Zgodnie z tymi zasadami powinno się mówić:

n dwoma mężczyznami (rodzaj męski), dwoma oknami (rodz. nijaki), dwoma palcami, ale

n dwiema kobietami (rodz. żeński), dwiema książkami, dwiema możliwościami lub dwoma kobietami, dwoma książkami, dwoma możliwościami.

Konkurujące formy

Od tego czasu jedni językoznawcy opowiadali się za utrzymaniem formy dwoma z rzeczownikiem rodzaju żeńskiego (kobietami), inni uważali, że jedyną poprawną formą powinna być: dwiema (kobietami).

W ten sposób formy: dwiema i dwoma do dziś rywalizują ze sobą, ponieważ słowniki poprawnej polszczyzny dopuszczają formę dwoma kobietami, ale zwolennicy wyrzucenia form dwoma, obydwoma z wyrażeń z rzeczownikami żeńskimi (dwoma kobietami, obydwoma sprawami) przywołują jednoznaczną postać mianownikową liczebnika „dwie”. Argumentują, że skoro mówi się i pisze dwie kobiety, obie sprawy, to powinno obowiązywać: dwiema kobietami, obiema sprawami. Formę dwiema poleca także prof. Mirosław Bańko z Uniwersytetu Warszawskiego.

Moim zdaniem

Wprawdzie obie formy (dwiema, dwoma) są poprawne, polecam jednak formę dwiema – nie tylko dlatego, że częściej występuje, ale też dlatego, że jest bardziej wyrazista i jednoznacznie wskazuje na rodzaj żeński. A zatem proponuję mówić, np.:

Jan szedł z dwiema kobietami.

Dziennikarz przeprowadził wywiad z dwiema osobami.

Rzucał dwiema doniczkami lub dwiema teczkami.

Przeraziła się dwiema sytuacjami.

Barbara Ellwart

 

* Liczba podwójna (dualis) to specjalna, dziś nieznana, kategoria gramatyczna, dzięki której rzeczownik przybierał odrębną formę, jeśli trzeba było wyrazić, że mamy do czynienia z dwiema osobami, sytuacjami lub dwoma przedmiotami, np. dwie babie (‘dwie kobiety’) dwie słowie (‘dwa słowa’). W liczbie podwójnej były trzy formy przypadkowe, np. dwa kmiecia, dwu kmieciu, dwoma kmiecioma.

Zanik tej liczby dokonywał się w XV w., choć pojedyncze formy przetrwały znacznie dłużej, np. rzeczowniki: ręce, oczy, uszy.

Strona korzysta
z plików Cookies.
Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na ich używanie. Dowiedz się więcej

adana escort adıyaman escort afyon escort ağrı escort aksaray escort amasya escort ankara escort antalya escort ardahan escort artvin escort aydın escort balıkesir escort bartın escort batman escort bayburt escort bilecik escort bingöl escort bitlis escort bolu escort burdur escort bursa escort çanakkale escort çankırı escort çorum escort denizli escort diyarbakır escort düzce escort edirne escort elazığ escort erzincan escort erzurum escort eskişehir escort gaziantep escort gebze escort giresun escort gümüşhane escort hakkari escort hatay escort ığdır escort ısparta escort istanbul escort izmir escort izmit escort kahramanmaraş escort karabük escort karaman escort kars escort kastamonu escort kayseri escort kilis escort kırıkkale escort kırklareli escort kırşehir escort kocaeli escort konya escort kütahya escort malatya escort manisa escort mardin escort mersin escort muğla escort muş escort nevşehir escort niğde escort ordu escort osmaniye escort rize escort sakarya escort samsun escort şanlıurfa escort siirt escort sinop escort şırnak escort sivas escort tekirdağ escort tokat escort trabzon escort tunceli escort uşak escort van escort yalova escort yozgat escort zonguldak escort