Niepodległość

Jedenastego listopada obchodzimy Narodowe Święto Niepodległości, czyli rocznicę odzyskania niepodległości przez Polskę w 1918 roku. Przypomnę, jaka jest etymologia słowa niepodległość oraz na czym polegała modyfikacja znaczenia tego wyrazu.

Narodowe Święto Niepodległości to w Polsce święto państwowe – obchodzone corocznie 11 listopada dla upamiętnienia odzyskania niepodległości przez Polskę w 1918 roku, po 123 latach zaborów*) (1795–1918).  Święto zostało ustanowione ustawą z dnia 23 kwietnia 1937 r., a zniesione ustawą Krajowej Rady Narodowej 22 lipca 1945 roku. Narodowe Święto Niepodległości przywrócono ustawą w 1989 r. i obecnie jest dniem wolnym od pracy.

Pochodzenie słowa niepodległość

Rzeczownik niepodległość pochodzi od przymiotnika niepodległy, który używany był w polszczyźnie od drugiej połowy XVI wieku. Z kolei przymiotnik wywodzi się od czasownika podlegać. Niepodległy stanowi zaprzeczenie wyrazu podległy, który, zgodnie ze „Słownikiem języka polskiego PWN”, ma następujące znaczenia.

Podległy**)to: 1. ‘zależny od kogoś lub od czegoś’, 2. ‘pozbawiony wolności’, 3. daw. ‘podatny na coś’.

Pierwotnie słowo niepodległy było rozumiane szerzej niż współcześnie – jako ‘niezależność w ogóle, jako swoboda działania, rozporządzania sobą’, czyli ‘niezależność osobista, samodzielność’. W tym właśnie znaczeniu znaleźć można to słowo na przykład w osiemnastowiecznych pismach Hugona Kołłątaja, oświeceniowego polityka i publicysty: „Kto pragnął oświecenia powszechnego, ten jest niewątpliwie przyjacielem równości i niepodległości ludzkiej”.

Modyfikacja znaczenia

Później rzeczownik niepodległość stopniowo tracił sens ogólny i zaczął zawężać się jego zakres znaczeniowy. W wyniku tych zmian od drugiej połowy XVIII wieku coraz częściej używano tego słowa w znaczeniu politycznym – w połączeniach: niepodległość kraju, niepodległość ojczyzny. Językoznawcy uzasadniają ten proces semantyczny utratą przez Polskę niepodległości w wyniku zaborów. W rezultacie w XIX wieku słowo niepodległość funkcjonowało w węższym znaczeniu ‘niezależność polityczna’.

Współczesna definicja niepodległości

Obecnie „Słownik języka polskiego PWN” podaje następujące znaczenie rzeczownika: „Niepodległość to niezależność jednego państwa (narodu) od innych państw w sprawach wewnętrznych i stosunkach zewnętrznych; niezawisłość, suwerenność, wolność” i potwierdza to znaczenie przykładami: „Niepodległość ojczyzny. Walka o niepodległość. Odzyskać niepodległość”.

Natomiast znaczenie przymiotnika niepodległy potwierdzają zdania: „Niepodległy kraj, naród. Niepodległe państwo.” oraz związek frazeologiczny: „Niepodległy byt”.

Barbara Ellwart

*) 24 października 1795 r. dokonano III rozbioru Polski, zaś 11 listopada 1918 r. Rada Regencyjna przekazała Józefowi Piłsudskiemu władzę wojskową i naczelne dowództwo podległych jej wojsk polskich. Tego samego dnia Niemcy podpisały zawieszenie broni kończące I wojnę światową. 

**) Przy okazji warto przypomnieć, że:

podlec  to ‘człowiek podły’ lub

podlec (od czasownika podlegać) to: 1. ‘być poddanym czyjejś władzy’, 2. ‘zostać poddanym działaniu czegoś’, 3. ‘pozwolić się opanować jakimś uczuciom, doznać jakiegoś stanu fizycznego lub psychicznego’.

Strona korzysta
z plików Cookies.
Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na ich używanie. Dowiedz się więcej

adana escort adıyaman escort afyon escort ağrı escort aksaray escort amasya escort ankara escort antalya escort ardahan escort artvin escort aydın escort balıkesir escort bartın escort batman escort bayburt escort bilecik escort bingöl escort bitlis escort bolu escort burdur escort bursa escort çanakkale escort çankırı escort çorum escort denizli escort diyarbakır escort düzce escort edirne escort elazığ escort erzincan escort erzurum escort eskişehir escort gaziantep escort gebze escort giresun escort gümüşhane escort hakkari escort hatay escort ığdır escort ısparta escort istanbul escort izmir escort izmit escort kahramanmaraş escort karabük escort karaman escort kars escort kastamonu escort kayseri escort kilis escort kırıkkale escort kırklareli escort kırşehir escort kocaeli escort konya escort kütahya escort malatya escort manisa escort mardin escort mersin escort muğla escort muş escort nevşehir escort niğde escort ordu escort osmaniye escort rize escort sakarya escort samsun escort şanlıurfa escort siirt escort sinop escort şırnak escort sivas escort tekirdağ escort tokat escort trabzon escort tunceli escort uşak escort van escort yalova escort yozgat escort zonguldak escort marmaris escort bodrum escort alanya escort side escort konyaaltı escort muratpaşa escort manavgat escort çeşme escort sincan escort çankaya escort keçiören escort mamak escort etimesgut escort buca escort konak escort karabağlar escort bornova escort karşıyaka escort bayraklı escort alsancak escort ataşehir escort pendik escort maltepe escort kartal escort kadıköy escort görükle escort atakum escort ayvalık escort deutsche escort berlin escort düsseldorf escort hamburg escort münchen escort stuttgart escort berlin escort düsseldorf escort hamburg escort münchen escort stuttgart escort deutsche escort köln escort ataşehir escort avcılar escort bağcılar escort bahçelievler escort bakırköy escort başakşehir escort bayrampaşa escort bebek escort beşiktaş escort beykoz escort beylikdüzü escort beyoğlu escort çatalca escort çekmeköy escort esenler escort esenyut escort fatih escort gaziosmanpaşa escort güngören escort kadıköy escort kağıthane escort kartal escort küçükcekmece escort maltepe escort pendik escort sancaktepe escort sarıyer escort şile escort silivri escort şişli escort sultanbeyli escort sultangazi escort taksim escort tuzla escort ümraniye escort üsküdar escort zeytinburnu escort