Nietypowe przedrostki: „niby-” i „quasi-”

Po wprowadzeniu zmiany w pisowni przedrostków w języku polskim wszystkie przedrostki (rodzime i obce) z wyrazami pospolitymi pisze się łącznie (pseudoartysta, kontrargument eksdyrektor), natomiast w pisowni z nazwami własnymi, rozpoczynającymi się od wielkiej litery, stosuje się łącznik (pseudo-Amerykanin, eks-Rosjanin).

Obowiązująca zmiana nie obejmuje jednak cząstek: „quasi-” i „niby-”, które nie poddały się nowej zasadzie ortograficznej i rządzą się swoimi prawami. Sprawdzimy, na co wskazują cząstki „niby-” i „quasi-”, jak modyfikują znaczenie wyrazów i w jaki sposób należy je pisać.

1. Przedrostek „niby-”

Niby- to pierwszy człon wyrazów złożonych, zwykle rzeczowników i przymiotników, który osłabia dosłowność ich znaczenia, nadając im odcień złudności, nieprawdziwości, pozorności, udawania (tak jak przedrostek: pseudo-).

W przeważającej liczbie wyrazów człon „niby-” pisany jest z łącznikiem (niezależnie od tego, czy po łączniku występuje wielka czy mała litera), np.: niby-poeta, niby-gotyk, niby-Europejczyk, niby-artysta, niby-Francuz, niby-społeczny; w zdaniach:

Do sali wszedł znany profesor oraz ten niby-uczony, któremu udowodniono brak kompetencji.

Okazało się, że ten niby-społecznik, to – tak naprawdę – okropny egoista.

Wyjątek stanowią terminy przyrodnicze i astronomiczne, w których cząstkę niby pisze się łącznie; np. w terminach przyrodniczych: nibyjagoda, nibyliść, nibynóżki lub w terminie astronomicznym nibygwiazda.

Uwaga!

1. Należy odróżniać omawianą wyżej cząstkę niby-, którą pisze się z łącznikiem, np. niby-demokratyczny (‘pozornie demokratyczny’), od przyimka „niby”, spójnika „niby” i partykuły „niby” – pisanych rozłącznie.

Przyimek niby – występuje w funkcji porównawczej, wyraża relację podobieństwa: np. miękki niby gąbka; drucik cienki niby igła.

Spójnik niby – używany w konstrukcjach porównawczych, wyrażający relację podobieństwa, np. Przeglądała się w wodzie niby w lustrze.

Partykuła niby – wyraża dystans mówiącego wobec sądu uważanego za nieprawdziwy (np. Niby cieszyła się dobrą opinią w swoim środowisku.) lub wobec sądu kontrastującego z innym i dlatego tylko w pewnym zakresie kwestionowanego, np. Tak go niby lubi, a robi mu przykrości.

Partykuła niby – wyraża niedowierzanie mówiącego, a także jego zastrzeżenie lub dezaprobatę wobec czyjegoś postępowania, np. Za chwilę wychodzimy. – Niby dokąd?;

osłabia dosłowność rozumienia znaczenia wyrazu, do którego się odnosi, nadaje mu odcień nieprawdziwości, udawania, np.:

Niby taki biedny, a znowu zmienia samochód.

Niby nie słucha, a wie o wszystkim, o czym mówimy.

2. Związek frazeologiczny: „Robić coś na niby znaczy: ‘udawać, że się coś robi’.

2. Przedrostek „quasi-”

„Quasi” [wym. kfaz-i lub kwaz-i nie: kłaz-i] – pochodzi z języka łacińskiego i dosłownie znaczy ‘jak gdyby’.

W języku polskim cząstka „quasi-” – jako pierwszy człon wyrazów złożonych (z przymiotnikiem albo z rzeczownikiem), znaczący: ‘jakby, rzekomo, pozornie, prawie, niemal jak’ – tworzy nazwy i określenia osób, rzeczy lub zjawisk, które są czymś tylko pozornie lub nie są tym w ogóle. Cząstkę tę pisze się z łącznikiem, np,: quasi-dyscyplinarna, quasi-nauka, quasi-Polak, quasi-postępowy, quasi-religijny; w zdaniach:

Nie interesowały mnie quasi-sądy narratora.

Do sali wszedł rodowity paryżanin oraz quasi-Francuz, który kaleczył język francuski.

Uwaga:

W wyrazach, w których występuje cząstka „quasi-” odmienia się tylko drugi człon (po łączniku), np.: quasi-deficyt, quasi-deficytu albo quasi-opiekun, quasi-opiekunowi.

Barbara Ellwart

Strona korzysta
z plików Cookies.
Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na ich używanie. Dowiedz się więcej

adana escort adıyaman escort afyon escort ağrı escort aksaray escort amasya escort ankara escort antalya escort ardahan escort artvin escort aydın escort balıkesir escort bartın escort batman escort bayburt escort bilecik escort bingöl escort bitlis escort bolu escort burdur escort bursa escort çanakkale escort çankırı escort çorum escort denizli escort diyarbakır escort düzce escort edirne escort elazığ escort erzincan escort erzurum escort eskişehir escort gaziantep escort gebze escort giresun escort gümüşhane escort hakkari escort hatay escort ığdır escort ısparta escort istanbul escort izmir escort izmit escort kahramanmaraş escort karabük escort karaman escort kars escort kastamonu escort kayseri escort kilis escort kırıkkale escort kırklareli escort kırşehir escort kocaeli escort konya escort kütahya escort malatya escort manisa escort mardin escort mersin escort muğla escort muş escort nevşehir escort niğde escort ordu escort osmaniye escort rize escort sakarya escort samsun escort şanlıurfa escort siirt escort sinop escort şırnak escort sivas escort tekirdağ escort tokat escort trabzon escort tunceli escort uşak escort van escort yalova escort yozgat escort zonguldak escort