Szlachcic

Zbliżają się święta Bożego Narodzenia. Czytamy wtedy różne książki i oglądamy filmy, również historyczne. Przyzwyczailiśmy się do tego, że występuje w nich szlachta. A skąd wywodzą się słowa szlachcic, arystokrata, magnat i co one znaczą?

Etymologia słowa

Szlachta to stare i od najdawniejszych czasów notowane słowo (ślachta, ślechta), ale nie rodzime. Prawdopodobnie jest to XIV-wieczne zapożyczenie i pochodzi z niemieckiego, slahte – znaczącego ‘ród, szczep, plemię’. Na ziemie polskie wyraz przywędrował za pośrednictwem języka czeskiego (šlechtic, šlechetny).

Dawniej i dziś

W Polsce i Europie określenie szlachta (w liczbie pojedynczej – szlachcic) stosowane bywało już w okresie średniowiecza, jednak transformacja stanu rycerskiego w szlachecki miała miejsce u schyłku tej epoki (XIV/XV w.). Pierwszymi szlachcicami byli rycerze, czyli grupa obdarzana przywilejami przez władców, którzy – dążąc do władzy i starając się ją utrzymać – szukali oparcia w rycerstwie. Później godność szlachecką można było uzyskać poprzez uszlachcenie (w nagrodę za zasługi dla władcy) lub zwykłą drogą kupna tytułu. Szlachta posiadała wiele przywilejów oraz obowiązków.

Dzisiejsza definicja szlachty brzmi: „Szlachta to wyższa warstwa społeczna, wywodząca się ze stanu rycerskiego w społeczeństwie feudalnym. Szlachta posiadała zespół przywilejów społecznych, z których podstawowym było dziedziczne prawo posiadania ziemi. Przynależność do szlachty łączyła się z obowiązkiem służby wojskowej”.

W niektórych krajach zniesiono tytuły szlacheckie, na przykład we Francji w 1790 r. zniesiono tytuły oraz szlachectwo dziedziczne. W Polsce szlachta jako stan społeczny zniesiona została na mocy Konstytucji w 1921 roku. Obecnie Konstytucja RP (1997) głosi w art. 32, ust. 1: Wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne.

Pochodzenie słowa rycerz

Wyraz rycerz wywodzi się z języka niemieckiego, od wyrazu Ritter – ‘jeździec’, a ten od reiten – ‘jeździć’.

Magnat i arystokrata

Od samego początku szlachta była stanem rozwarstwionym, na szlachtę wyższą, magnaterię lub arystokrację, wyrosłą z wielkich panów feudalnych, i szlachtę niższą wywodzącą się z szeregowego rycerstwa. Bywały liczne przypadki migracji między tymi warstwami, np. przez zubożenie, wzbogacenie, nadania dóbr i tytułów przez monarchę.

Magnat to członek najbogatszej grupy szlachty, wywodzącej się ze średniowiecznego możnowładztwa, zajmujący najwyższe urzędy państwowe i posiadający wielkie majątki ziemskie. Wyraz magnat pochodzi od łacińskiego magnatus – znaczącego ‘możnowładca, wielki’.

W XIX wieku magnaterię zaczęto nazywać arystokracją. Arystokracja to termin wywodzący się od greckiego słowa aristos – znaczącego ‘najlepszy, wybrany’, a arystokratia – ‘rządy najlepszych’. W starożytnej Grecji (od ok. 1200 r. p.n.e.) mianem arystokracji określało się elitarną warstwę społeczną, zajmującą najwyższą pozycję w społeczeństwie, uprzywilejowaną dzięki urodzeniu i bogactwu.

Hrabia

Hrabia to tytuł arystokratyczny, który przybył do Polski z zachodniej Europy, gdzie już w średniowieczu oznaczał wyższego urzędnika ziemskiego, zarządzającego w zastępstwie króla majątkami ziemskimi. Potem stawał się on dziedzicznym panem okręgu – hrabstwa.

Uwaga!

Odmiana rzeczownika hrabia jest następująca: hrabiego (albo hrabi), hrabiemu (a. hrabi), hrabiego (a. hrabię), hrabią (a. hrabim), hrabiowie, hrabiów. Skrót to: hr.

Przy okazji

Przypominam, że nazwy godności, typu: hrabia, król, książę, prezydent, rektor, dyrektor piszemy małą literą.

Barbara Ellwart
Zdjęcie: pexels / Maria Pop

Strona korzysta
z plików Cookies.
Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na ich używanie. Dowiedz się więcej

adana escort adıyaman escort afyon escort ağrı escort aksaray escort amasya escort ankara escort antalya escort ardahan escort artvin escort aydın escort balıkesir escort bartın escort batman escort bayburt escort bilecik escort bingöl escort bitlis escort bolu escort burdur escort bursa escort çanakkale escort çankırı escort çorum escort denizli escort diyarbakır escort düzce escort edirne escort elazığ escort erzincan escort erzurum escort eskişehir escort gaziantep escort gebze escort giresun escort gümüşhane escort hakkari escort hatay escort ığdır escort ısparta escort istanbul escort izmir escort izmit escort kahramanmaraş escort karabük escort karaman escort kars escort kastamonu escort kayseri escort kilis escort kırıkkale escort kırklareli escort kırşehir escort kocaeli escort konya escort kütahya escort malatya escort manisa escort mardin escort mersin escort muğla escort muş escort nevşehir escort niğde escort ordu escort osmaniye escort rize escort sakarya escort samsun escort şanlıurfa escort siirt escort sinop escort şırnak escort sivas escort tekirdağ escort tokat escort trabzon escort tunceli escort uşak escort van escort yalova escort yozgat escort zonguldak escort