Stolica Żuław Steblewskich

Miesiąc temu pisałam o Żuławach Gdańskich i znajdujących się tam domach podcieniowych. Tym razem zapraszam na Żuławy Steblewskie, a konkretnie do ich stolicy. Gdzie się znajdują?

Na współczesnej mapie takiej krainy nie ma, chyba że weźmiemy mapkę gdańskiej archidiecezji z podziałem na dekanaty. Skąd wzięła się nazwa Żuławy Steblewskie i dlaczego zniknęła? Historycy twierdzą, że w średniowieczu Steblewo, położone na szlaku handlowym z Gdańska do Elbląga, stanowiło spore zagrożenie dla grodu nad Motławą. Gdańszczanie długo myśleli, jak pozbyć się rosnącej u ich boku konkurencji. Po zakończonej pokojem toruńskim z 1466 r. wojnie trzynastoletniej, na mocy którego Pomorze Gdańskie powróciło do Polski, wymusili na ówczesnym królu Kazimierzu Jagiellończyku sprytny przywilej. Zażądali, aby w promieniu 5 mil od granic Gdańska nie istniała żadna większa osada. Dla podkreślenia dominującej pozycji portowego miasta w regionie, nazwę Żuławy Steblewskie zamienili na Gdańskie.

Czy o wiosce zamieszkanej przez niemal 400 osób można powiedzieć, że jest stolicą? Zwłaszcza że miejscowość ta nie wygląda, aby żyjący w niej ludzie zaliczali się do zamożnych. Kościół w ruinie, trochę podupadających domów  (dwa z nich piękne, podcieniowe, ale zniszczone), stosunkowo daleko do głównej drogi – to czynniki, które stwarzają wrażenie, że miejscowością o nazwie Steblewo nie warto się interesować. Nie wyciągałabym jednak tak pochopnego wniosku.

Wiele lat temu, a było to pod koniec XIII w., okolice dzisiejszego Steblewa zamieszkiwali słowiańscy osadnicy, zajmujący się pracami melioracyjnymi w delcie Wisły. To oni zbudowali pierwszy wał przeciwpowodziowy, zwany „starą tamą”. Oni też obsługiwali przeprawę przez rzekę, która znajdowała się niedaleko powstającej właśnie sporej osady. Dzisiaj powiedzielibyśmy, że łączyła Steblewo z Palczewem.

Pierwsza wzmianka o owej osadzie pochodzi z 1305 r. i jest aktem darowizny króla Wacława II wsi Steblewo – czyli tejże osady, na rzecz zakonu krzyżackiego. Z dokumentu wynika też, że Steblewo stało się pierwszą posiadłością krzyżacką na Żuławach. Nic dziwnego, że kilkanaście lat później zakonnicy postanowili właśnie w tej miejscowości wybudować okazałą, murowaną świątynię. Umieścili ją w centralnym miejscu wsi, na sporym placu. Dzisiaj możemy podziwiać tylko jej ruiny, bowiem została spalona w 1945 r. przez żołnierzy Armii Czerwonej i jeszcze jej nie odbudowano. Najprawdopodobniej był to jeden z najwcześniejszych kościołów wzniesionych przez Krzyżaków na tym terenie. Notabene na Żuławach Steblewskich wybudowali ich 30. Zachowało się kilka. Ten w Steblewie był najokazalszy. Większość z nich, od czasów reformacji do II wojny światowej, była własnością Kościołów protestanckich, najczęściej ludności wyznania mennonickiego.

Istniejące fragmenty murów steblewskiego kościoła mówią, że świątynia była orientowana, czyli z prezbiterium skierowanym na wschód. Właśnie to prezbiterium i przylegająca do niego zakrystia są najstarszą częścią budowli. Potem dostawiono jednonawowy korpus, na tyle wysoki i pewnie niegdyś ze wspaniałymi sklepieniami, że mury trzeba było wzmocnić dwuskokowymi szkarpami, odciągającymi owe sklepienia. Wreszcie, w końcowej fazie budowy kościoła, postawiono dwukondygnacyjną wieżę, oddzieloną od wnętrza świątyni ostrołukową arkadą. Interesujące są – dzisiaj to spora atrakcja dla młodych ludzi – umieszczone w północnej ścianie wieży tunelowe schody, prowadzące na jej górną kondygnację. Wchodząc proszę uważać, bo urywają się i można spaść kilkanaście metrów niżej.

Obok kościoła znajduje się cmentarz z kilkoma XVIII-wiecznymi nagrobkami i interesującą kaplicą, a raczej grobowcem rodziny Wesslów, wzniesionym w 1854 r. Warto zastanowić się nad słowami umieszczonymi w kamieniu: Ich bin ein Gast auf Erden. W tłumaczeniu na polski oznacza to: „Jestem na ziemi tylko gościem”. O Wesslach można by wiele opowiadać, bowiem jest to niezwykle zasłużona rodzina w Polsce.

Ze Steblewem wiąże się wiele ciekawostek, jak chociażby nazwa wsi wywodząca się od prostych, pałkowatych korzeni trzcin porastających deltę Wisły, czy istniejąca w XIX w. wąskotorowa kolejka, przewożąca płody rolne, początkowo w formie trakcji konnej.

Tekst i zdjęcia Maria Giedz

[nggallery id=98]

Strona korzysta
z plików Cookies.
Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na ich używanie. Dowiedz się więcej

adana escort adıyaman escort afyon escort ağrı escort aksaray escort amasya escort ankara escort antalya escort ardahan escort artvin escort aydın escort balıkesir escort bartın escort batman escort bayburt escort bilecik escort bingöl escort bitlis escort bolu escort burdur escort bursa escort çanakkale escort çankırı escort çorum escort denizli escort diyarbakır escort düzce escort edirne escort elazığ escort erzincan escort erzurum escort eskişehir escort gaziantep escort gebze escort giresun escort gümüşhane escort hakkari escort hatay escort ığdır escort ısparta escort istanbul escort izmir escort izmit escort kahramanmaraş escort karabük escort karaman escort kars escort kastamonu escort kayseri escort kilis escort kırıkkale escort kırklareli escort kırşehir escort kocaeli escort konya escort kütahya escort malatya escort manisa escort mardin escort mersin escort muğla escort muş escort nevşehir escort niğde escort ordu escort osmaniye escort rize escort sakarya escort samsun escort şanlıurfa escort siirt escort sinop escort şırnak escort sivas escort tekirdağ escort tokat escort trabzon escort tunceli escort uşak escort van escort yalova escort yozgat escort zonguldak escort