Bystrze. Gotyckie ossuarium

Żuławy Wiślane są wyjątkowo bogate w najróżniejsze zabytki, jednak przez lata były pomijane w folderach turystycznych, więc postanowiłam poświęcić im nieco więcej uwagi. Właściwie każda wieś na tym terenie ma turystom coś interesującego do zaoferowania, ale z reguły są to obiekty ginące, bardzo zniszczone, a przecież często jedyne w swoim rodzaju. Tak jest z miejscowością, gdzie znalazłam obiekt wyjątkowy, wymagający jednak natychmiastowej interwencji konserwatorskiej. Zapraszam do miejscowości Bystrze odległej o cztery i pół kilometra od wsi Miłoradz i 11 kilometrów od Malborka.

Ossuarium z Bystrza z cenną gotycką polichromią to jedyny średniowieczny tego rodzaju zabytek na ziemiach polskich. Taką informację znalazłam na tablicy umieszczonej nieopodal gotyckiej kaplicy na resztkach pomenonickiego cmentarza we wsi Bystrze położonej w powiecie malborskim. Problem w tym, że owej gotyckiej polichromii już prawie nie ma, bo zwyczajnie wyblakła. Pozostały po niej jedynie fragmenty tynku, na którym była wykonana. Murowana, z czerwonej cegły, nieduża kaplica, a raczej kostnica, zwieńczona kopułą z metalową kulą, na której zapewne znajdował się krzyż, pierwotnie znajdowała się obok XIV-wiecznego kościoła św. Jakuba Apostoła. O kościele właściwie niewiele wiemy, poza faktem, że na początku XVIII wieku popadł w ruinę, chociaż w 1788 r. był jeszcze filią parafii z Mątew Wielkich i w 1820 r. został rozebrany. Mimo ówcześnie panującej reformacji był to cały czas kościół katolicki, o czym świadczy wizytacja biskupa chełmińskiego przeprowadzona w 1706 r.

Ossuarium zostało wzniesione pod koniec XIV wieku, złożono do niego szczątki osób poległych podczas wojny trzynastoletniej (1454-1466). W 1590 r. w ossuarium uderzył piorun, powodując znaczne zniszczenie. Było ono potem kilkakrotnie remontowane. Po raz ostatni drobnej renowacji dokonano w 1970 r. Potem nikt się nim nie interesował, więc popadło w ruinę.

Nazwa ossuarium/ossarium wzięła się od naczynia (urny) na szczątki ludzkie. Na Żuławach wspomniany obiekt nie jest jedyny, gdyż w niedalekim Lisewie Malborskim znajduje się również ossuarium, aczkolwiek nieco młodsze.

Niezwykłość bystrzeńskiego ossuarium polega na tym, że w jego wnętrzu znajdowały się, datowane na rok około 1400, trzy gotyckie malowidła ścienne z przedstawieniami sceny Deesis (Chrystus Pantokrator w otoczeniu Matki Boskiej i św. Jana Chrzciciela), Sądu Ostatecznego i Matki Boskiej pośredniczki i opiekunki wiernych. Przedstawienie Matki Boskiej okrywającej płaszczem ludzi i ich dusze u bram raju bardziej znane jest w Kościołach wschodnich i nazywa się je Matka Boska Pokrow. Dlaczego takie malowidło znalazło się w małej wsi na Żuławach?

Bystrze posiada jeszcze jeden zabytek, również w stanie opłakanym, ale wyjątkowo piękny. Jest to dom podcieniowy o konstrukcji szachulcowej na kamiennej podmurówce. Datowany jest na 1819 r., a jego budowniczym był Jakub Jamvet, co zostało zaznaczone na jednej z belek gzymsowych. Podcień wspiera 8 drewnianych kolumn zwieńczonych kapitelami w porządku jońskim. Dom ten różni się od innych domów podcieniowych występujących na Żuławach zastosowaniem drewnianych, bogato zdobionych detali architektonicznych: gzymsów, desek narożników, festonów podcienia czy bardzo dekoracyjnymi drzwiami wejściowymi, wszystko to może niejednego turystę zachwycić.

Ze starych dokumentów dowiadujemy się, że wieś Bystrze (Bysterfeld, Bysterfelde, Biesterfeld, Beisterfeld) otrzymała akt lokacyjny w dniu 1 grudnia 1343 r. (niektórzy podają rok 1344) od wielkiego mistrza krzyżackiego Ludolfa Königa. Jednak już wcześniej istniała samodzielna parafia, która utrzymywała się z 4 włók wolnych oraz z dziesięciny z 36 włók. Niestety, nie wiadomo, czy przed wybudowaniem gotyckiego kościoła św. Jakuba we wsi znajdowała się na przykład drewniana kaplica. Wiemy jedynie, że na początku XIX w. wieś zamieszkiwało 166 osób, w tym tylko 10 menonitów. Wcześniej musiało być ich więcej, skoro powstał tam menonicki cmentarz.

Tekst i zdjęcia Maria Giedz

Strona korzysta
z plików Cookies.
Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na ich używanie. Dowiedz się więcej

adana escort adıyaman escort afyon escort ağrı escort aksaray escort amasya escort ankara escort antalya escort ardahan escort artvin escort aydın escort balıkesir escort bartın escort batman escort bayburt escort bilecik escort bingöl escort bitlis escort bolu escort burdur escort bursa escort çanakkale escort çankırı escort çorum escort denizli escort diyarbakır escort düzce escort edirne escort elazığ escort erzincan escort erzurum escort eskişehir escort gaziantep escort gebze escort giresun escort gümüşhane escort hakkari escort hatay escort ığdır escort ısparta escort istanbul escort izmir escort izmit escort kahramanmaraş escort karabük escort karaman escort kars escort kastamonu escort kayseri escort kilis escort kırıkkale escort kırklareli escort kırşehir escort kocaeli escort konya escort kütahya escort malatya escort manisa escort mardin escort mersin escort muğla escort muş escort nevşehir escort niğde escort ordu escort osmaniye escort rize escort sakarya escort samsun escort şanlıurfa escort siirt escort sinop escort şırnak escort sivas escort tekirdağ escort tokat escort trabzon escort tunceli escort uşak escort van escort yalova escort yozgat escort zonguldak escort