Nie tylko krzyżacka warownia

Lato zbliża się dużymi krokami. Warto więc wybrać się do miejsc, gdzie są i zabytki, i woda, no i jeszcze tam nie byliśmy. Południowo-wschodnie tereny Pomorskiego, mimo że znajdują się z dala od popularnych turystycznych atrakcji, też mają sporo uroku, a i tamtejsze budowle mogą wzbudzać podziw. Zapraszam więc do stolicy ziemi sztumskiej, czyli do Sztumu, który położony jest nad dwoma jeziorami. Biegnie tam trakt spacerowy, jest kąpielisko, a nawet przystań żeglarska.

Dawno temu, na wyspie pomiędzy dwoma jeziorami: Zajezierskim Barlewickim, które niegdyś tworzyły jedno Jezioro Białe, znajdował się wczesnośredniowieczny gród Prusów o nazwie Stumo. Polska nazwa Sztum pojawiła się po raz pierwszy w dokumentach z 1565 roku

W 1236 roku gród ten zdobyli Krzyżacy i założyli tam swoją siedzibę, chociaż pierwotnie niezbyt okazałą. Na terenie dzisiejszego Rynku powstał folwark, a prawie po stu latach w miejscu pruskiego grodu wzniesiono sporą ceglaną warownię na kamiennych fundamentach. Niestety, podczas wojen szwedzkich w XVII wieku owa warownia została zniszczona. Do dzisiaj z pokrzyżackiego zespołu dobrze zachował się ceglany mur obronny z basztą więzienną, a także wieża bramna, skrzydło południowe (w średniowieczu był to dom mieszkalny) oraz część zachodnia. Zabudowa skrzydła wschodniego jest znacznie późniejsza, bo XIX-wieczna.

Pierwotnie sztumski zamek był siedzibą wójta krzyżackiego, ale pełnił też funkcję letniej rezydencji wielkiego mistrza. Z jednej z historycznych wzmianek dowiadujemy się, że na początku XV wieku w obrębie zamkowych murów, na ufortyfikowanym małym ostrowie znajdującym się od wschodu, ów mistrz utworzył zwierzyniec, w którym trzymał niedźwiedzie, wielbłądy i lwy.

Po bitwie pod Grunwaldem i śmierci wielkiego mistrza Ulricha von Jungingena podgrodzie wraz zamkiem zostało spalone. Kilka lat później zamek zaczęto odbudowywać i przebudowywać, a w 1416 roku z nadania wielkiego mistrza Michała Kuchmeistera miejscowość Stumo otrzymała prawa miejskie. Dalsze dzieje obecnego Sztumu były dość skomplikowane. Miasto znajdowało się to w rękach polskich, to krzyżackich, to znowu polskich… Ostatecznie, na mocy traktatu toruńskiego z 1466 roku, Sztum został włączony do Polski i aż do pierwszych rozbiorów był siedzibą lokalnego starosty, chociaż w tak zwanym międzyczasie sztumski zamek ogołocili Szwedzi, wywożąc nawet kafle z rozbieranych pieców. Władze pruskie przekształciły resztki warowni na biura, więzienie, a nawet sierociniec. Nic dziwnego, że dzisiaj jej wygląd nie jest wielce imponujący, chociaż kiedy zejdzie się na brzeg jeziora, to widać jego ładną bryłę, wokół której latem można spotkać członków Bractwa Rycerskiego.

Po otrzymaniu praw miejskich Sztum zaczął się rozwijać. Wówczas to wybudowano świątynię, którą zniszczyli Szwedzi podczas wojny trzynastoletniej (1454-1466). Odbudowano ją dopiero pod koniec XV wieku. Niemal sto lat później przejęli ją protestanci, potem katolicy i znów protestanci. Dzisiaj jest własnością parafii katolickiej. Jej gotyckie mury zachowały się w części zachodniej. Korpus świątyni, prezbiterium i wieża, a także znaczna część wyposażenia są neogotyckie. Chociaż można w niej znaleźć renesansowe płyty nagrobne, barokowe stalle czy rokokową chrzcielnicę.

W centrum miasta, a dokładnie w centralnej części rynku, gdzie do wielkiego pożaru z 1683 roku stał ratusz, znajduje się kolejny kościół, tym razem ewangelicki, wzniesiony w drugiej dekadzie XIX wieku jako budowla neoklasycystyczna. Obecnie mieści się w nim Centrum Kultury Chrześcijańskiej „Alyem” ze stałą ekspozycją „Sztum i Ziemia Sztumska”.

Turystów mogą w Sztumie zainteresować XIX-wieczne kamienice, a także wieża ciśnień z 1911 roku wzniesiona na planie koła, aczkolwiek na wysokości piątej kondygnacji zmienia się w ośmioboczną budowlę. Sztum znany jest również z dużego więzienia powstałego na początku XX wieku. Każdego lata właśnie w Sztumie odbywa się wystawa prac osadzonych, podczas której za pośrednictwem malarstwa, grafiki, rzeźby, a nawet instalacji prezentowane są prace przybliżające więzienny klimat.

Warto też wiedzieć, że przez Sztum przebiega międzynarodowa trasa rowerowa R-1, która prowadzi z Calais we Francji do St. Petersburga w Rosji.

Tekst i zdjęcia Maria Giedz

Strona korzysta
z plików Cookies.
Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na ich używanie. Dowiedz się więcej

adana escort adıyaman escort afyon escort ağrı escort aksaray escort amasya escort ankara escort antalya escort ardahan escort artvin escort aydın escort balıkesir escort bartın escort batman escort bayburt escort bilecik escort bingöl escort bitlis escort bolu escort burdur escort bursa escort çanakkale escort çankırı escort çorum escort denizli escort diyarbakır escort düzce escort edirne escort elazığ escort erzincan escort erzurum escort eskişehir escort gaziantep escort gebze escort giresun escort gümüşhane escort hakkari escort hatay escort ığdır escort ısparta escort istanbul escort izmir escort izmit escort kahramanmaraş escort karabük escort karaman escort kars escort kastamonu escort kayseri escort kilis escort kırıkkale escort kırklareli escort kırşehir escort kocaeli escort konya escort kütahya escort malatya escort manisa escort mardin escort mersin escort muğla escort muş escort nevşehir escort niğde escort ordu escort osmaniye escort rize escort sakarya escort samsun escort şanlıurfa escort siirt escort sinop escort şırnak escort sivas escort tekirdağ escort tokat escort trabzon escort tunceli escort uşak escort van escort yalova escort yozgat escort zonguldak escort marmaris escort bodrum escort alanya escort side escort konyaaltı escort muratpaşa escort manavgat escort çeşme escort sincan escort çankaya escort keçiören escort mamak escort etimesgut escort buca escort konak escort karabağlar escort bornova escort karşıyaka escort bayraklı escort alsancak escort ataşehir escort pendik escort maltepe escort kartal escort kadıköy escort görükle escort atakum escort ayvalık escort deutsche escort berlin escort düsseldorf escort hamburg escort münchen escort stuttgart escort berlin escort düsseldorf escort hamburg escort münchen escort stuttgart escort deutsche escort köln escort ataşehir escort avcılar escort bağcılar escort bahçelievler escort bakırköy escort başakşehir escort bayrampaşa escort bebek escort beşiktaş escort beykoz escort beylikdüzü escort beyoğlu escort çatalca escort çekmeköy escort esenler escort esenyut escort fatih escort gaziosmanpaşa escort güngören escort kadıköy escort kağıthane escort kartal escort küçükcekmece escort maltepe escort pendik escort sancaktepe escort sarıyer escort şile escort silivri escort şişli escort sultanbeyli escort sultangazi escort taksim escort tuzla escort ümraniye escort üsküdar escort zeytinburnu escort