Gdańskie wodociągi

Zapewne niewiele osób wie, że Gdańsk był pierwszym miastem w Europie, które miało własny system wodno-kanalizacyjny. Jego budowę, a raczej prace nad projektem, rozpoczęto w 1863 roku. Ale historia gdańskich wodociągów sięga właściwie średniowiecza. Zaczęło się od budowy, jeszcze w czasach krzyżackich, kanału Raduni, zwanego wówczas Kanałem Młyńskim i wyprowadzenia z niego oraz z Potoku Siedleckiego wody za pomocą drewnianych – drążonych w sosnowych pniach – rur (zachowanych zresztą do dzisiaj). Wodę tę dostarczano do 594 drewnianych studni miejskich. Wykonano też specjalne uliczne koryta przykryte dylami, czyli rynsztoki służące do odprowadzania ścieków i wód deszczowych. W XVI wieku nałożono na to kolejny zespół rur, więc funkcjonowały wówczas dwa równoległe systemy wodociągowe. W XVII i XVIII wieku gdańszczanie mieli już wodę doprowadzoną do własnych posesji.

Największym osiągnięciem techniki była budowa w latach 1869–1874 nowożytnego systemu wodociągowo-kanalizacyjnego, który stał się wzorem dla innych miast europejskich. Z tego okresu zachowało się do czasów współczesnych najwięcej elementów. Między innymi zbiornik wody „Stara Orunia”, a także nieco późniejszy, bo wzniesiony w 1911 roku, zbiornik „Stary Sobieski”. Oba, wraz z nowo wybudowanym w 2015 roku zbiornikiem „Kazimierz”, stanowią unikatowy szlak wodociągów gdańskich. Każdy można zwiedzać osobno albo połączyć to w jedną całodzienną wycieczkę. Zbiorniki udostępniane są w sezonie letnim, a na zwiedzanie – wyłącznie z przewodnikiem  – trzeba się zapisywać. Mimo to warto się potrudzić, bo oglądając ich wnętrza, przeżywa się wspaniałą przygodę.

Od 1869 roku, na wzgórzu w pobliżu parku oruńskiego, stoi, niepozorny z zewnątrz, zbiornik „Stara Orunia”. Prawie go nie widać, gdyż został umieszczony dość głęboko pod ziemią i pełnił rolę wieży ciśnień, zaopatrując mieszkańców w wodę pitną z jedynego wówczas ujęcia wody w Pręgowie. Jest budowlą murowaną z czerwonej cegły, wypalanej w gdyńskich Kolibkach, o czym mówią napisy na niej. Wzniesiono go na planie kwadratu o bokach 40 metrów. Wnętrze, podzielone arkadami na nawy sklepione kolebkowo, przypomina wnętrze sakralne. W dolnej jego partii znajduje się woda, jest więc tam wilgotno i dość chłodno – temperatura wynosi około 10 st. C. Przed wejściem do zbiornika znajduje się przestronny taras, z którego można podziwiać panoramę Żuław Gdańskich, a także samego miasta.

To wszystko razem potęguje niezwykłość miejsca, stwarza też specyficzny mikroklimat znakomity do gnieżdżenia się nietoperzy. Zbiornik ten, nazywany czasami „podziemną katedrą nietoperzy”, stał się jednym z największych w Polsce północnej siedlisk tych zwierząt  – zimuje tam pięć ich gatunków, w tym nocek łydkowłosy, najczęściej występujący w Polsce.

Kolejny zbiornik wody, „Stary Sobieski”, powstał na zboczu Szubienicznej Góry (niedaleko Politechniki Gdańskiej, a także cerkwi), gdzie przed wiekami dokonywano egzekucji gdańskich przestępców.

Zbiornik w całości wkopano w ziemię. Jedynym elementem zewnętrznym jest neoklasycystyczna ściana frontowa z drzwiami wejściowymi prowadzącymi do podziemnej budowli. Jest to żelbetowy monolit na planie koła o średnicy 50 metrów. Składa się z dwóch pierścieni. Zewnętrzny został zachowany w stanie pierwotnym i jest udostępniany do zwiedzania. Korytarze pierścieni są szerokie na 7 metrów i wysokie na 5,5 metra. Jest to największy gdański zbiornik wody. Dzięki swojej niezwykłej konstrukcji występuje tam „efektowny” skutek echa – długi pogłos trwa aż kilka sekund, a każde słowo powtarzane jest kilkakrotnie. Natomiast prowadzone szeptem rozmowy słychać nawet w odległości 200 metrów.

Urządzono tutaj bardzo ciekawą wystawę dotyczącą historii gdańskich wodociągów, opowiadającą o zaopatrywaniu miasta w wodę począwszy od czasów krzyżackich aż po dzień dzisiejszy. Wśród eksponatów znajdują się również drewniane rurociągi, studnie, żeliwne kształtki, XVIII-wieczna dokumentacja i wiele innych ciekawostek.

Najnowszym zbiornikiem, usytuowanym na Wyspie Sobieszewskiej w Orlinkach (niektórzy mówią Orle, od nazwy tamtejszego domu wczasowego), jest „Kazimierz”. Postawiono go w okolicach dawnej letniej siedziby gauleitera Alberta Forstera, szefa NSDAP na terenie Wolnego Miasta Gdańska. To nietypowa budowla – współczesna wieża ciśnień z tarasem widokowym wznoszącym się około 10 metrów ponad korony drzew. Widać stąd morze, plaże, górę po wysypisku fosforów, port w Gdańsku wraz z Zatoką Gdańską, łąki na Żuławach, a przede wszystkim ogromne połacie lasów porastających niemal całą wyspę.

Tekst i zdjęcia Maria Giedz

Strona korzysta
z plików Cookies.
Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na ich używanie. Dowiedz się więcej

adana escort adıyaman escort afyon escort ağrı escort aksaray escort amasya escort ankara escort antalya escort ardahan escort artvin escort aydın escort balıkesir escort bartın escort batman escort bayburt escort bilecik escort bingöl escort bitlis escort bolu escort burdur escort bursa escort çanakkale escort çankırı escort çorum escort denizli escort diyarbakır escort düzce escort edirne escort elazığ escort erzincan escort erzurum escort eskişehir escort gaziantep escort gebze escort giresun escort gümüşhane escort hakkari escort hatay escort ığdır escort ısparta escort istanbul escort izmir escort izmit escort kahramanmaraş escort karabük escort karaman escort kars escort kastamonu escort kayseri escort kilis escort kırıkkale escort kırklareli escort kırşehir escort kocaeli escort konya escort kütahya escort malatya escort manisa escort mardin escort mersin escort muğla escort muş escort nevşehir escort niğde escort ordu escort osmaniye escort rize escort sakarya escort samsun escort şanlıurfa escort siirt escort sinop escort şırnak escort sivas escort tekirdağ escort tokat escort trabzon escort tunceli escort uşak escort van escort yalova escort yozgat escort zonguldak escort marmaris escort bodrum escort alanya escort side escort konyaaltı escort muratpaşa escort manavgat escort çeşme escort sincan escort çankaya escort keçiören escort mamak escort etimesgut escort buca escort konak escort karabağlar escort bornova escort karşıyaka escort bayraklı escort alsancak escort ataşehir escort pendik escort maltepe escort kartal escort kadıköy escort görükle escort atakum escort ayvalık escort deutsche escort berlin escort düsseldorf escort hamburg escort münchen escort stuttgart escort berlin escort düsseldorf escort hamburg escort münchen escort stuttgart escort deutsche escort köln escort ataşehir escort avcılar escort bağcılar escort bahçelievler escort bakırköy escort başakşehir escort bayrampaşa escort bebek escort beşiktaş escort beykoz escort beylikdüzü escort beyoğlu escort çatalca escort çekmeköy escort esenler escort esenyut escort fatih escort gaziosmanpaşa escort güngören escort kadıköy escort kağıthane escort kartal escort küçükcekmece escort maltepe escort pendik escort sancaktepe escort sarıyer escort şile escort silivri escort şişli escort sultanbeyli escort sultangazi escort taksim escort tuzla escort ümraniye escort üsküdar escort zeytinburnu escort