Mennonocka nekropolia

Na Żuławy Gdańskie wybieraliśmy się już kilkakrotnie. Tym razem proponuję wycieczkę do rejonów nieco odleglejszych, bo usytuowanych między Wisłą a Nogatem, czyli na Żuławy Wiślane, a dokładnie do miejscowości Stogi położonej niedaleko drogi pomiędzy Tczewem a Malborkiem. Nie jest to zbytnio uczęszczana trasa, ale od kiedy popularna „siódemka” znajduje się w remoncie, wielu kierowców woli nadrobić nieco ponad dwadzieścia kilometrów, niż stać w korkach. Przy okazji, zbaczając z głównej szosy, można dotrzeć do największego i najstarszego w Polsce cmentarza mennonitów.

W niektórych dokumentach do nazwy miejscowości Stogi (niegdyś Hejbudy czy po niemiecku Heubuden) dodany jest przymiotnik Malborskie, aby odróżnić żuławską wieś od dzielnicy Gdańska z popularną plażą nad morzem. Miejscowość powstała w XVI wieku, a dokładnie w 1562 roku i niemal od początku jej istnienia osiedlali się w niej mennonici (grupa chrześcijan protestanckich, wywodząca się z anabaptyzmu, charakteryzująca się przyjmowaniem chrztu przez ludzi dorosłych i głoszeniem radykalnego pacyfizmu), zwani też „olędrami”, bo przybyli z dalekiej krainy o starogermańskiej nazwie Holandia. Była to ponoć największa gmina z osadnikami holenderskimi, którzy w XVIII wieku założyli we wsi cmentarz. Dzisiaj jest on najlepiej zachowaną nekropolią mennonicką w Polsce i najpiękniejszym tego typu obiektem w Europie.

Na powierzchni 2,6 hektara rozmieszczono ponad 260 grobów, w tym prawie sto nagrobków charakteryzujących się wysokimi, pionowymi stelami dekorowanymi rytymi, symbolicznymi elementami. Wśród nich jest też nagrobek typu cippus Abrahama Regiera z 1851 roku, starszego gminy, nawiązujący do grobów z czasów starożytnej Grecji. Składa się z pionowo ustawionego prostopadłościanu, na którym umieszczono urnę w kształcie wazy dekorowanej liśćmi akantu. Takie nagrobki wznoszono osobom, które za życia wyróżniały się wysoką pozycją społeczną. Symbolizowały ponadczasowość, wieczność, wiarę w życie po śmierci. Pomiędzy mogiłami obwiedzionymi murkami z kamieni albo odlanymi z betonu lub lastriko można spotkać inne antyczne zapożyczenia, np. nagrobki w kształcie ułamanej kolumny.

Większość nagrobków stanowią stele, najczęściej wykonane z piaskowca, podzielone na cokół i prostokątną płytę zwieńczoną trójkątnym naczółkiem. Na rewersie steli zazwyczaj umieszczano inskrypcje ku czci zmarłego albo cytat z Biblii. Awers przeznaczony był na informację o zmarłym. Wymieniano pełnione przez niego funkcje, podawano miejsce zamieszkania, a nawet liczebność jego rodziny. Najstarszą stelą jest ta poświęcona Peterowi Töwsowi z 1829 roku.

Na większości steli występują elementy dekoracyjne o interesującej symbolice związanej z sepulkralną (dotyczącą sfery nekropolicznej) kulturą mennonitów. Bogactwo chrześcijańskich symboli wiąże się głównie z Kościołem katolickim, ewentualnie kościołami Wschodu. Kościoły protestanckie wyróżniają się prostotą i niewiele jest w nich miejsca na elementy zdobiące, nawet te posiadające znaczenie symboliczne. Co prawda najpiękniejsze stele znajdują się nie w Stogach, a w Sobieszewie, tuż przy kościele, ale nagromadzenie różnorodnych detali o symbolicznym znaczeniu występuje właśnie na tym cmentarzu.

Naukowcy dopatrzyli się 41 symboli użytych na stelach. Najczęściej pojawiają się: bluszcz oznaczający nieśmiertelność, czaszka – symbol śmierci i końca życia doczesnego, kotwica w parze z krzyżem mówiąca o mocnej wierze w Chrystusa i triumfie chrześcijaństwa, spirala nawiązująca do nieskończoności. W naczółkach steli umieszczano też słońce, które ma wyrażać chwałę dla jedynego Boga, wieńce będące nagrodą za cnotliwe życie zmarłego, kwiaty, które informują, że pochowana w tym miejscu osoba była kobietą. Mennonici umieszczali też na stelach przedstawienia uskrzydlonych główek anioła, który jest strażnikiem pamięci danej osoby, gołębicę z gałązką jako symbol nadziei, węża oznaczającego jednocześnie i śmierć, i wieczność.

Ostatnie mennonickie pochówki w Stogach odbywały się podczas II wojny światowej. W czasach współczesnych pojawiło się dziewięć kolejnych nagrobków w formie pionowych steli, które przeniesiono ze zlikwidowanego cmentarza przynależnego do Lasowic Wielkich i Lasowic Małych, odległych o kilka kilometrów na północny wschód od Stogów. Do 1950 roku przy cmentarzu w Stogach znajdował się zbór mennonitów datowany na 1768 rok. Dzisiaj w tym miejscu stoi nieduży współczesny i niczym niewyróżniający się kościół katolicki.

Tekst i zdjęcia
Maria Giedz

Strona korzysta
z plików Cookies.
Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na ich używanie. Dowiedz się więcej

adana escort adıyaman escort afyon escort ağrı escort aksaray escort amasya escort ankara escort antalya escort ardahan escort artvin escort aydın escort balıkesir escort bartın escort batman escort bayburt escort bilecik escort bingöl escort bitlis escort bolu escort burdur escort bursa escort çanakkale escort çankırı escort çorum escort denizli escort diyarbakır escort düzce escort edirne escort elazığ escort erzincan escort erzurum escort eskişehir escort gaziantep escort gebze escort giresun escort gümüşhane escort hakkari escort hatay escort ığdır escort ısparta escort istanbul escort izmir escort izmit escort kahramanmaraş escort karabük escort karaman escort kars escort kastamonu escort kayseri escort kilis escort kırıkkale escort kırklareli escort kırşehir escort kocaeli escort konya escort kütahya escort malatya escort manisa escort mardin escort mersin escort muğla escort muş escort nevşehir escort niğde escort ordu escort osmaniye escort rize escort sakarya escort samsun escort şanlıurfa escort siirt escort sinop escort şırnak escort sivas escort tekirdağ escort tokat escort trabzon escort tunceli escort uşak escort van escort yalova escort yozgat escort zonguldak escort