Zapomniany strajk – Szczecin styczeń 1971

22 stycznia 1971 roku stanęła Stocznia im. Warskiego w Szczecinie i kilkadziesiąt innych zakładów pracy Szczecina i Świnoujścia. Zastrajkowali stoczniowcy, rozgoryczeni niedotrzymaniem obietnic o obniżce cen podniesionych 12 grudnia 1970 r. oraz kłamliwymi i cenzurowanymi relacjami prasowymi o Grudniu ’70.

Na czele strajku stanął Edward Bałuka, a w składzie komitetu strajkowego był m.in. Marian Jurczyk, późniejszy lider szczecińskiego strajku z 1980 r. Strajk był kontynuacją dramatycznego i krwawego szczecińskiego Grudnia’70. Na ulicach tego miasta pacyfikacja miała szczególnie złowrogi charakter.

17 grudnia 1970 r., poranny wiec stoczniowców przed budynkiem dyrekcji stoczni zamienił się w robotniczy pochód, który został rozproszony przez MO. Około południa wyruszył z „Warskiego” kolejny, większy pochód, do którego dołączyli się robotnicy z innych zakładów pracy. Próby zatrzymania manifestacji przez MO nie powiodły się i demonstranci dotarli do centrum miasta przed gmach KW PZPR, gdzie zgromadził się 20 tysięczny tłum mieszkańców. Szczecińska siedziba PZPR została podpalona, a tłum zaatakował pobliską siedzibę KW MO. Szturm ten został jednak odparty. Zginęło jedenaście osób. Pod wieczór demonstranci zaatakowali areszt śledczy, gmach prokuratury. Późnym wieczorem gniew tłumu skupił się na gmachu Miejskiej Rady Narodowej. Dramatyczne wydarzenia trwały do godz. 22 i zakończyły się krwawym bilansem czternastu zabitych.

18 grudnia demonstranci nie wyszli już na ulicę, pozostali w zakładach pracy i zarządzili generalny strajk okupacyjny. Pod stocznią, którą siły wojskowe i milicyjne otoczyły kordonem, padli kolejni ranni, dwie osoby zmarły w szpitalu. Powstały wówczas Ogólnomiejski Komitet Strajkowy. Strajkujący robotnicy przedstawili dwadzieścia jeden postulatów, w tym powołania niezależnych związków zawodowych i rozwiązania CRZZ, obniżenia cen żywności, ukarania odpowiedzialnych za masakrę. Strajkujący wysłali swoich emisariuszy do innych miast, by przekazali prawdę o szczecińskim proteście, m.in. do zakładów przemysłu lniarskiego i bawełnianego w Żyrardowie i Łodzi.

Grudzień 1970 r. w Szczecinie

22 stycznia 1971 stoczniowcy ponownie podjęli strajk. Stocznia została otoczona kordonem milicji i wojska. Kanały portowe i Odrę patrolowały kanonierki 8. Flotylli Obrony Wybrzeża ze Świnoujścia. Nad miastem rozrzucane były z helikopterów ulotki o działaniach „rewizjonistów niemieckich i zagrożeniu granicy na Odrze i Nysie”. 

24 stycznia 1971 do Szczecina przybył Edward Gierek, nowy I sekretarz KZ PZPR. Nazajutrz po rozmowach z reprezentantami protestujących doszło do zakończenia strajku. Podwyżki cen żywności nie odwołano.

Dopiero po proteście łódzkich włókniarek z lutego 1971 r. w wystąpieniu 15 lutego 1971 r.  premier Piotr Jaroszewicz oznajmił o decyzji KC PZPR i rządu o wycofaniu się z grudniowej podwyżki cen z dniem 1 marca 1971 r. Kończył się Grudzień ’70.

Zanim, pochodzący z Podkarpacia, Edmund Bałuka zamieszkał w Szczecinie w 1957 roku pracował m.in. w Polskich Linii Oceanicznych, Przedsiębiorstwie Rybackim Arka w Gdyni, w Porcie Gdynia.

W 1956 r. za próbę ucieczki na Zachód skazany na rok więzienia (“W dniu 22.10.1956 r. w rejonie Łysej Polany pow. Nowy Targ nielegalnie przekroczył granicę Państwa Polskiego do Czechosłowacji przenosząc swój dowód osobisty i książeczkę wojskową. Dnia 25.10.1956 r. został zatrzymany w Bratysławie przez władze czeskie, a następnie przekazany do Polski”. 5.02.1957 skazany przez Sąd Powiatowy w Katowicach na karę 14 miesięcy pozbawienia wolności. Akta w Wydziale „C” KW MO w Katowicach).

W latach 1958-1972 był ślusarzem, a następnie dźwigowym w Stoczni Szczecińskiej im. Adolfa Warskiego.  Od 18 do 22 grudnia 1970 r. był uczestnikiem strajku okupacyjnego w Stoczni Szczecińskiej, a od 20 grudnia 1970 r. członkiem Ogólnomiejskiego Komitetu Strajkowego.

Od 1971 r. był sekretarzem Rady Zakładowej Związku Zawodowego Metalowców w Stoczni. Jako delegat na VII Kongres CRZZ w Warszawie jedyny głosował przeciwko statutowi, który potwierdzał faktyczną podległość związków zawodowych wobec PZPR.

1 maja 1971 r. był współorganizatorem wyprowadzenia z oficjalnego pochodu 2 tysięcy osób w „czarnym marszu” z żądaniem ukarania winnych zbrodni Grudnia’70.  

2 marca 1973 r. wypłynął na pokładzie m/s Siekierki i opuścił statek w Las Palmas. Przebywał na emigracji w Hiszpanii, Grecji, Belgii, Wlk. Brytanii, Francji, aktywny politycznie, uczestnik m.in. 29 czerwca 1976 r. wiecu w Paryżu Komitetu Solidarności z Robotnikami Polskimi przeciwko represjom w Europie Wschodniej.

Współpracownik emigracyjnej PPS, a we Francji był w kontakcie z trockistowską grupą OCI (Organisation Communiste Internationalle), autor artykułów społeczno-politycznych, uczestnik konferencji prasowej z opozycjonistami czechosłowackimi i rumuńskimi w obronie Władimira Klebanowa (który w lutym 1978 r. próbował w Donbasie zakładać wolne związki zawodowe, współorganizator kampanii w obronie działacza WZZ Edmunda Zadrożyńskiego, skazanego na 3 lata więzienia).  

Od 1971 rozpracowywany przez SB w ramach SOR kryptonimy „Aktywni”, „Szerszeń”, „Kuglarze”, a w latach 1985-89 przez Departament I MSW w ramach sprawy krypt. „Bak”. Od kwietnia 1981 r. w Polsce na fałszywym francuskim paszporcie. Po 13 grudnia 1981 r. internowany w ośrodkach odosobnienia w Goleniowie i w Wierzchowie, 30 czerwca 1983 r. skazany na 5 lat więzienia i osadzony w ZK w Barczewie. Zwolniony na mocy amnestii wiosną 1985 r. wyjechał do Francji. Od 1989 r. ponownie w Polsce. W 2006 odmówił przyjęcia Krzyża Oficerskiego Orderu Odrodzenia Polski.

Edmund Bałuka, jeden z przywódców strajków w 1970 i 1971 roku w Szczecinie zmarł 8 stycznia 2015 roku.  Został pochowany na Cmentarzu Centralnym w Szczecinie, wśród grobów ofiar masakry Grudnia 1970 r.

Strona korzysta
z plików Cookies.
Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na ich używanie. Dowiedz się więcej