Jednym z praktycznych problemów pojawiających się w relacjach między pracodawcą a zakładową organizacją związkową jest kwestia udostępnienia pomieszczenia na potrzeby działalności związkowej, w tym organizacji spotkań informacyjnych z pracownikami. Odpowiedzi na to pytanie należy szukać przede wszystkim w art. 33 ust. 1 ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych.

Zgodnie z tym przepisem:

„Pracodawca, na warunkach określonych w układzie zbiorowym pracy lub umowie, jest obowiązany udostępnić zakładowej organizacji związkowej pomieszczenia i urządzenia techniczne niezbędne do wykonywania działalności związkowej u pracodawcy.”

Przepis ten nakłada na pracodawcę ustawowy obowiązek zapewnienia organizacji związkowej odpowiednich warunków lokalowych i technicznych, które umożliwią jej rzeczywiste wykonywanie działalności statutowej. Oznacza to, że działalność związku zawodowego nie może być wyłącznie formalnie dopuszczona – pracodawca powinien stworzyć warunki pozwalające na jej efektywne prowadzenie.

Na zakres tego obowiązku zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 28 sierpnia 2009 r. (II FSK 517/08), wskazując, że ustawa o związkach zawodowych nakłada na pracodawcę obowiązek udzielenia organizacji związkowej niezbędnej pomocy organizacyjnej. Obejmuje ona przede wszystkim udostępnienie pomieszczeń i urządzeń technicznych koniecznych do prowadzenia działalności związkowej oraz – po spełnieniu ustawowych warunków – pobieranie składek członkowskich od pracowników.

Podobne stanowisko prezentuje doktryna prawa pracy. W literaturze podkreśla się, że przez „pomieszczenia i urządzenia techniczne niezbędne do wykonywania działalności związkowej” należy rozumieć takie warunki lokalowe i techniczne, które nie będą utrudniały funkcjonowania organizacji związkowej. Jednocześnie zakres obowiązków pracodawcy powinien być oceniany z uwzględnieniem wielkości zakładu pracy, jego możliwości organizacyjnych oraz liczebności organizacji związkowej.

Ustawodawca przewidział, że zasady udostępniania pomieszczeń powinny zostać określone w układzie zbiorowym pracy lub w odrębnej umowie zawartej między pracodawcą a organizacją związkową. Dopuszczalne jest ustalenie odpłatności za korzystanie z pomieszczeń, jednak – jak wskazuje doktryna – powinna ona odpowiadać rzeczywistym kosztom ponoszonym przez pracodawcę. Udostępnianie pomieszczeń nie może natomiast stanowić dla pracodawcy źródła zysku ani być traktowane jako działalność komercyjna.

Warto również pamiętać, że bezpodstawna odmowa udostępnienia zakładowej organizacji związkowej pomieszczeń i urządzeń technicznych niezbędnych do wykonywania działalności związkowej może zostać zakwalifikowana jako utrudnianie działalności związkowej, o którym mowa w art. 35 ust. 1 pkt 2 ustawy o związkach zawodowych, i wiązać się z odpowiedzialnością karną osoby działającej w imieniu pracodawcy.

W praktyce oznacza to, że art. 33 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych stanowi podstawę prawną do udostępnienia organizacji związkowej sali konferencyjnej lub innego odpowiedniego pomieszczenia na spotkanie informacyjne z pracownikami. Jeżeli pracodawca dysponuje odpowiednim pomieszczeniem i jego udostępnienie nie powoduje zakłóceń w organizacji pracy, powinien umożliwić organizacji związkowej korzystanie z niego. Nieuzasadniona odmowa może zostać oceniona jako działanie utrudniające wykonywanie ustawowo chronionej działalności związkowej.

Autor: Anna Gorlikowska

#FunduszeUE

#FunduszeEuropejskie