Kochająca, szanująca się rodzina w życiu człowieka jest niezwykle ważna, bo daje poczucie szczęścia i bezpieczeństwa. Uświadamiamy to sobie zwłaszcza w trudnych chwilach oraz wtedy, gdy jest okazja, by miło spędzić ze sobą czas, na przykład podczas urlopu. Nazwy członków rodziny należą do najstarszych słów.

Przypomnijmy sobie, jaka jest etymologia wyrazów: rodzina, rodzice, matka, ojciec, dziecko. Co ciekawe, część z nich nawiązuje do naturalnych, wczesnodziecięcych odgłosów wydawanych podczas gaworzenia, np. ma-ma-ma, ta-ta-ta.

Rodzina

Polskie słowo rodzina wywodzi się z języka prasłowiańskiego; od rdzenia *rodъ oraz przyrostka *-ina i związane jest z czasownikiem *roditi – ‘rodzić’. Oznacza dosłownie ‘to, co zrodzone’ lub ‘krewnych pochodzących od jednego przodka’. Prasłowiański rdzeń (rodъ) odnosił się pierwotnie do samego aktu rodzenia, jak i do tego, kto się urodził. Był ściśle powiązany z pojęciem rodu, plemienia oraz pokolenia.

Rodzice

Słowo rodzice ma to samo pochodzenie i jest bezpośrednio powiązane z czasownikiem *roditi (rodzić) oraz rzeczownikiem rodъ (ród, plemię). Oznacza ono dosłownie ‘tych, którzy dają życie’ lub ‘tych, z których pochodzimy’. W staropolszczyźnie słowo rodzic w liczbie pojedynczej oznaczało ‘krewnego, członka rodu, a nawet samego ojca’. Współczesne użycie w liczbie mnogiej (rodzice) jako para (ojciec i matka) wykształciło się z dawnego biernika liczby mnogiej.

Matka

Wyraz matka pierwotnie stanowił zdrobnienie od staropolskiego słowa „mać”. Jednak – zanim powstała forma „mać”, najpierw byłpraindoeuropejski  rdzeń *mater-, potem od niego utworzono prasłowiańskie słowo *mati oznaczające ‘matkę’. Od *mati wywodzi się staropolski wyraz mać (zachowany np. w „Kazaniach gnieźnieńskich” – „Ociec i mać”). Od słowa mać nasi przodkowie tworzyli zdrobnienia, do których należały: matka, macierz czy maciora. Natomiast „mama” w dawnej polszczyźnie oznaczało ‘mamkę’ lub ‘piastunkę’. Słowo mama nawiązywało do dźwięku towarzyszącego ssaniu piersi.

Ojciec

Wyraz ojciec wywodzi się z języka praindoeuropejskiego i również ma charakter dźwiękonaśladowczy. Podobnie jak mama czy tata, pochodzi z pierwotnej, dziecięcej mowy, opierając się na łatwej do wymówienia sylabie „ot”. Prasłowiański rdzeń *otьcь oznaczał dosłownie ‘pochodzący od ota’, czyli ‘mały ojciec’. W dawnej polszczyźnie występowało słowo „ociec”, zaś obecne brzmienie ojciec ukształtowało się później pod wpływem formy wołacza: ojcze!

Dziecko

Słowo dziecko pochodzi z języka prasłowiańskiego (*dětь) i pierwotnie oznaczało ‘ten, który doi’ lub ‘karmiony piersią’ (osesek). Słowo dziecko utworzono przez dodanie do rzeczownika *dĕtь formantu *-ьsko, czyli: *dĕtьsko → dĕtsko → dziecko. W języku polskim forma dziecko – znacząca ‘mały człowiek’ i ‘potomek swoich rodziców’ – pojawiała się już w XV i XVI w., zaś powszechnie używano jej od XVII wieku.

W okresie wakacyjnym życzę wszystkim Rodzicom i Dzieciom – niezależnie od wieku – dobrego odpoczynku, dużo radości i wielu szczęśliwych, wspólnie spędzonych chwil.

Barbara Ellwart