Za nami sierpniowe uroczystości związane z 45. rocznicą powstania NSZZ „Solidarność”, a przed nami 11 listopada –  Narodowe Święto Niepodległości. Dni, które sprzyjają refleksjom na temat poczucia tożsamości narodowej Polaków. Warto się zastanowić: czym jest Polska dla Polaków? Co oznaczają słowa: ojczyzna i naród? Kim jest patriota, a kim ekspat? Dlaczego możemy być dumni z tego, że jesteśmy Polakami?

O miłości do ojczyzny, o relacjach narodu z krajem rodzinnym pisano już w najdawniejszych czasach. Zwrot „amor patriae” oznaczający ‘miłość ojczyzny’ to łacińska sentencja, która jest powszechnie używana w kontekście patriotyzmu. 

Ojczyzna i naród

Jak podaje „Słownik języka polskiego”, ojczyzna to ’kraj, w którym się ktoś urodził, którego jest obywatelem lub z którym jest związany więzią narodową’ oraz ‘miejscowość, kraj, gdzie coś powstało lub gdzie występuje’. Natomiast naród to ‘ogół mieszkańców pewnego terytorium mówiących jednym językiem, związanych wspólną przeszłością oraz kulturą, mających wspólne interesy polityczne i gospodarcze’ oraz dawniej – ‘duża grupa ludzi’.

Ekspat

Niektórzy ludzie mówią o sobie, że są obywatelami świata^*), że nie czują związku z ojczyzną. Coraz częściej takie osoby nazywa się ekspatami. Słowo wywodzi się od łacińskiego expatriātus^**), gdzie ex oznacza „z” a patriā „ojczyzna”. W „Słowniku języka polskiego” czytamy, że ekspat to ‘wysokiej klasy specjalista, który opuścił ojczyznę, aby pracować za granicą’. Jednak, jak wspomniałam, pojęcie to jest stosowane również w szerszym znaczeniu i wtedy ekspatem nazywa się ‘człowieka, który dobrowolnie opuścił swój kraj i wyrzekł się swej narodowości’ lub ‘człowieka, który żyje w swoim kraju, ale nie odczuwa więzi z narodem’. A jak to było z Polakami, którzy w przeszłości stracili niepodległość na 123 lata, którzy wielokrotnie walczyli i umierali za wolność ojczyzny, na przykład w powstaniach, w 1920 roku lub  podczas II wojny światowej, a po wojnie – tworząc „Solidarność”–  nie ulękli się represji i podjęli walkę o wolność, demokrację i niezależność? Niewątpliwie byli to patrioci.

O polskim narodzie

Do podjęcia tego tematu zainspirował mnie wykład profesora Andrzeja Nowaka, który mówił o dumnym narodzie polskim, o współczesnych ekspatach i o zagrożeniach. Początkowo postanowiłam, że to zagadnienie ukażę, cytując znanych Polaków, np. Mickiewicza, Norwida, Jana Pawła II,  którzy w swoich wypowiedziach i utworach literackich ukazywali wybitnych Polaków, ujawniali historię naszego narodu, silne emocje związane z poczuciem przynależności do narodu i wspólnej kultury, mówili o umiłowaniu polskiej mowy oraz dumie z polskiej historii i kultury związanej z wartościami chrześcijańskimi. Ostatecznie podaję fragmenty dwóch mniej znanych tekstów: Marii Konopnickiej i współczesnego autora – które także wywołują refleksje.

Maria Konopnicka  „Ojczyzna moja”

 Ojczyzna moja – to ta ziemia droga,
Gdziem ujrzał słońce i gdziem poznał Boga,
Gdzie ojciec, bracia i gdzie matka miła
W polskiej mnie mowie pacierza uczyła.

Ojczyzna moja – to wioski i miasta, (…)
Gdzie pieśń nadziei śpiewają skowronki.
Ojczyzna moja – to praojców sława, (…)
To ta nadzieja, co się w sercach kwieci,
Pracą u ojców, a piosnką u dzieci.

Łukasz Tartas „Co to jest niepodległość”
(piosenka śpiewana przez dziewczynkę Zosię – ZoZi, 2019)

 Kiedyś Rosja, Austria i Prusy
na Polskę mieli chytre zakusy.

Niestety, w końcu im się udało
i zagrabili Polskę całą.

Przez długie 123 lata
nie było nas na mapie świata.

I jak to czasem mówią dorośli,wtedy nie było niepodległości.  (…)
Zaraz po I wojnie światowej
powstały piękne mapy już nowe

Tak właśnie nasza historia biegła,
że Polska dzisiaj jest niepodległa.  (…)
Jedenasty listopada 1918
Zapamiętamy już na zawsze.

Ref. Co to jest niepodległość
teraz wiem już na pewno.
Każde dziecko dziś woła
to polski dom, polska szkoła.(…)

Barbara Ellwart

*)    Kosmopolita – słowo pochodzi od greckiego kosmopolites i dosłownie oznacza „obywatel świata”. (S.w.o. PWN)

**)  Ekspatriacja – łac. expatrio – 1) wydalenie kogoś poza granice ojczyzny, połączone zwykle z pozbawieniem obywatelstwa; wygnanie; 2) dobrowolne opuszczenie kraju, zerwanie z ojczyzną. (S.w.o. PWN)