Wiele wyrazów w języku polskim ma różne znaczenia. Ciekawa jest etymologia i ewolucja semantyczna słowa „omnibus”. Co dawniej ono znaczyło, a co obecnie oznacza? Jakie jest jego pochodzenie? Czy zawsze odmienia się je tak samo? Co to jest „Dyrektywa Omnibus”?

Etymologia

Omnibus to łacińskie słowo oznaczające ‘dla wszystkich’. Wywodzi się od łac. omni-, a to od omnis – ‘wszystko’, ‘wszystek’, ‘każdy’, ‘cały’ lub ‘wszech-‘. Jest to przedrostek używany do tworzenia słów wskazujących na uniwersalność, obejmowanie wszystkiego w danym zakresie. Omnis jest odpowiednikiem greckiego przedrostka pan– (‘wszytko’). W słowie omnibus, cząstka –bus stanowi końcówkę. Co ciekawe – z połączenia końcówki -bus z cząstką auto (grecki zaimek ‘ono, samo’) pochodzi słowo autobus.

Komunikacja

Dawniej wyrazomnibus oznaczał ‘duży, kryty pojazd wieloosobowy, 2–4-konny, przeznaczony do komunikacji po wyznaczonych trasach w dużych miastach (kursujący często po szynach) lub między miastami’. Pierwszy konny omnibus pojawił się w Paryżu w 1662 roku. W Polsce omnibusy wprowadzono w 1822 roku do miast, a w 1849 na trasy międzymiastowe. O omnibusach w Warszawie pisał m.in. Bolesław Prus w „Kronikach tygodniowych”. Upowszechnianie się omnibusów w miastach wynikało z budowy dworców kolejowych, ponieważ pasażerowie kolei podróżowali nimi od stacji do miejsc zamieszkania w oddalonych dzielnicach lub w pobliskich miejscowościach. W wielu miastach, np. w Warszawie, omnibusy były używane do czasu wprowadzenia tramwaju konnego (XX wiek).

Osoba

Omnibus to także ‘osoba posiadająca dużą wiedzę z różnych dziedzin’. Słowo w tym znaczeniu ma charakter żartobliwy, książkowy. O omnibusach mówi się także, że są to „chodzące encyklopedie” lub specjaliści od wszystkiego. Warto zwrócić uwagę na odmianę tego rzeczownika w znaczeniu osoby. W mianowniku i wołaczu liczby mnogiej ma on dwie formy, jedną deprecjatywną (depr.), a drugą niedeprecjatywną (ndepr.).

Uwaga! Odmiana powyższego słowa różni się od odmiany rzeczownika omnibus w znaczeniu ‘pojazd konny’ (w M. l. mn. tylko: omnibusy, natomiast w B. l. p.: omnibus, a w l. mn.: omnibusy).

Książka

„Wielki słownik języka polskiego” podaje kolejne znaczenie słowa omnibus.  Czytamy tam, że omnibus to ‘książka zawierająca przedruk kilku dzieł jednego autora lub kilku autorów, wydanych wcześniej jako samodzielne tomy’(termin z zakresu edytorstwa) oraz że słowo to używane jest także w odniesieniu do ‘programu radiowego lub telewizyjnego, obejmującego kilka wcześniej nadanych odcinków serialu, zmontowanych i prezentowanych łącznie’. Omnibus w znaczeniu ‘zbiór dzieł w jednym tomie’ w języku polskim pojawił się za pośrednictwem języka angielskiego (omnibus edition/volume).

Dyrektywa Omnibus

W Polsce od 1 stycznia 2023 roku obowiązuje unijna regulacja „Dyrektywa Omnibus”, która ma na celu ochronę konsumentów przed nieuczciwymi praktykami handlowymi. Zgodnie z tą dyrektywą sprzedawca ma obowiązek umieszczania w ofercie produktu (dotyczy to sklepów on-line i stacjonarnych) informacji o tym, jaka była jego najniższa cena w ciągu ostatnich 30 dni. Jak widać, omnibus obecnie robi karierę jako słowo, które oznacza ‘coś obejmującego wiele spraw’.

Barbara Ellwart