Żuławy to piękna (co prawda płaska jak stół), ale i niezwykle tajemnicza kraina o przebogatej, jeszcze nie do końca odkrytej historii. Niemal z każdą znajdującą się tam miejscowością wiąże się ciekawa opowieść oraz przynajmniej jeden obiekt zabytkowy wart zainteresowania. Zazwyczaj są to pomennonickie domostwa, domy podcieniowe, stare cmentarze, ale i wzniesione w dobie średniowiecza niewielkie kościoły. O jednym z nich, gotyckim, z czerwonej cegły, znajdującym się w centrum wsi Osice usytuowanej pomiędzy Suchym Dębem a Cedrami Wielkimi, zamierzam opowiedzieć. Oprócz kościoła, znajduje się tam (niestety, już w szczątkowej formie) kilka starych domów, w tym podcieniowy, o czym już pisaliśmy w materiale poświęconym domom podcieniowym na Żuławach.

Do początku XIV w. Osice, a raczej Osycze (pierwotna nazwa; potem wprowadzono niemiecką nazwę Wossitz; polskie Osice występują od 1945 r.) znajdowały się w obrębie ziem polskiego króla. W 1308 r. Władysław Łokietek nadał te ziemie kasztelanowi tczewskiemu Jakubowi oraz tczewskiemu podkomorzemu Janowi. Obaj byli synami gdańskiego podkomorzego Unisława. Owi „młodzieńcy” niezbyt interesowali się tymi włościami, więc dwa lata później, czyli w 1310 r., sprzedali je Krzyżakom z komturii gdańskiej. Krzyżacy stracili owe włości dopiero w 1454 r., kiedy wybuchła wojna trzynastoletnia tocząca się między zakonem a Polską. Potem wieś przechodziła z rąk do rąk, była i polska, i pruska, funkcjonowała też jako własność miasta Gdańska. Dzisiaj Osice to nieduża wieś zamieszkana przez około 300 osób.
Stojący w centrum Osic kościół wzniesiono w XIV w., przypuszczalnie niedługo przed albo po lokacji wsi. Jej data nie jest znana, wiadomo tylko, że została potwierdzona w 1552 r. przez króla Zygmunta II Augusta. Kościół zapewne wybudowali Krzyżacy, ale był to kościół filialny. Jego pierwotne wezwanie nie jest znane, bowiem w dobie reformacji przejęli go protestanci i prawdopodobnie w 1560 r. utworzyli parafię. Po 1945 r. kościół wrócił do katolików, którzy rekonsekrowali go pod wezwaniem św. Antoniego Padewskiego.

Pierwotna budowla została wzniesiona na planie prostokąta z niewielką zakrystią od północy. Była to konstrukcja szachulcowa przykryta drewnianym stropem. Na przełomie XIV i XV w. szkieletowe ściany (szachulec) zamieniono na murowane z cegły. Wzmocniono je szkarpami. W drugiej połowie XV w. w elewacji wschodniej zbudowano trójkątny szczyt z filarkami (ustawionymi kątowo) i blendami, które w górnej partii ponad krawędzią dachu przechodzą w przezrocza zamknięte łukiem o oślim grzbiecie. W 1767 r. od strony północnej kościół powiększono, a od zachodu wzniesiono czworoboczną wieżę o konstrukcji szachulcowej, która zachowała się do dzisiaj. Nakryto ją hełmem iglicowym, zwieńczonym kulą i chorągiewką z datą 1767. U podstawy wieży znalazła się kruchta. Neogotycką zakrystię dobudowano (a raczej rozbudowano) w miejscu starej XIV–XV-wiecznej dopiero w XIX w. Świątynia jest orientowana, przykryta dwuspadowym dachem z ceramiczną dachówką. Jej wnętrze jest jednoprzestrzenne, przykryte drewnianym stropem. Wzdłuż północnej ściany znajduje się drewniany balkon wsparty na drewnianych filarach. Podobny, zwany chórem muzycznym, z ok. 1700 r. znajduje się od zachodu. To na nim umieszczono prospekt organowy z 1761 r. wmontowany w parapet chóru.

Wyposażenie świątyni pochodzi z XVII–XIX w. Ołtarz główny jest barokowy. Na predelli umieszczono datę 1665 r. Nastawa ołtarzowa jest dwukondygnacyjna, zwieńczona rzeźbą Chrystusa Salvatora Mundi w otoczeniu aniołów. W pierwszej kondygnacji obraz przedstawia Ukrzyżowanie, w drugiej Zmartwychwstanie. Obrazy ujęto parami kolumn, ornamentem małżowinowo-chrząstkowym oraz rzeźbami czterech ewangelistów. Tuż przy ołtarzu, od jego północnej strony, ale na wschodniej ścianie, znajduje się ścienne tabernakulum z drugiej połowy XV w., dzisiaj nieużywane. Ambona jest również barokowa, z tego samego okresu co ołtarz, o czym świadczy data budowy 1665 r. umieszczona na zaplecku. Jej dekoracja rzeźbiarska została uzupełniona w 1723 r. Korpus ambony podzielono spiralnymi kolumienkami, między którymi umieszczono rzeźby ewangelistów. W płycinach bramki znajdują się malowane postacie św. Piotra i Chrystusa Salvatora Mundi. Nad korpusem znajduje się baldachim zwieńczony rzeźbioną postacią anioła grającego na trąbie. Warto też zwrócić uwagę na fragmenty XVII- i XVIII-wiecznych stalli, a także na XVII-wieczne płyty nagrobne (jest ich 7) wmurowane w posadzkę.
Niegdyś wokół kościoła znajdował się cmentarz. Ze starych, zachowanych do dzisiaj nagrobków w 2014 roku utworzono lapidarium.

Tekst i zdjęcia Maria Giedz