Od poniedziałku 13 kwietnia br. wchodzą zmiany dotyczące kontroli zwolnień lekarskich oraz funkcjonowania orzecznictwa lekarskiego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych po nowelizacji ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Co istotne, fundament przepisów pozostaje nienaruszony – „okres zwolnienia od pracy powinien być wykorzystany na odzyskanie zdrowia i rekonwalescencję”.

Dostajesz od przełożonego pilne polecenie służbowe, ale jesteś na L4? Nie ma wątpliwości. Ministerstwo wyjaśnia, że pracodawca nie może żądać od zatrudnionego wykonania takiego zadania.

– Zwolnienie lekarskie służy regeneracji i wypoczynkowi – podkreśla w komunikacie resort minister Dziemianowicz-Bąk.

Czy można podpisać pilne dokumenty lub wysłać fakturę będąc na L4?

Jeśli okaże się, że wykonasz “pewną czynność incydentalną”, związaną ze swoją pracą w trakcie zwolnienia to nie utracisz zasiłku chorobowego. Resort podaje przykłady takich pojedynczych działań: podpisanie pilnego dokumentu, jednorazowe opłacenie faktury. Dodaje też, że “nie mogą one wynikać z polecenia pracodawcy”.

Kontrola, która jest podobno lepsza od zaufania?

Kontrola zwolnienia lekarskiego może zostać przeprowadzona przez pracodawcę lub ZUS. Podczas kontroli sprawdza się, czy pracownik nie pracuje lub nie wykorzystuje zwolnienia niezgodnie z jego celem. Resort Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotował nowe przepisy dotyczące przeprowadzania kontroli. Kontrola zwolnień lekarskich jest możliwa na podstawie ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (j.t. Dz. U. z 2025 r. poz. 501 z późn. zm.).

Ustawodawca wzmacnia pozycję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, doprecyzowuje dotąd sporne pojęcia oraz rozszerza zakres odpowiedzialności lekarzy.

Przepisy, które wejdą w życie 13 kwietnia 2026 r., uprawniają ZUS do przeprowadzania kontroli ubezpieczonych oraz osób po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego co do prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy zgodnie z celem. Również płatnicy składek zatrudniający ponad 20 pracowników są uprawnieni do przeprowadzania kontroli ubezpieczonych. ZUS przeprowadzi kontrolę prawidłowości wykorzystywania zwolnień od pracy ubezpieczonych, którym zasiłki wypłacają płatnicy składek, na wniosek tych płatników składek lub z urzędu.

ZUS otrzymał wyraźną podstawę prawną do żądania dokumentacji medycznej dotyczącej osoby wymagającej opieki, zarówno od lekarza wystawiającego zwolnienie, jak i od placówki udzielającej świadczeń zdrowotnych. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości ZUS będzie mógł przekazywać zgromadzony materiał dowodowy do organów samorządu lekarskiego w celu oceny odpowiedzialności zawodowej. Zamiast odwołania do ministra zdrowia, lekarz będzie składał wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy bezpośrednio do prezesa ZUS.

Uwaga! Od 2027 roku, pojawi się możliwość wykonywania pracy u jednego pracodawcy przy jednoczesnym korzystaniu ze zwolnienia lekarskiego u innego. To dotyczy osób posiadających więcej niż jeden tytuł do ubezpieczeń społecznych. Nowe regulacje umożliwią wskazanie, że zwolnienie lekarskie ma dotyczyć wyłącznie jednego z nich.

Nowością jest objęcie kontrolą ZUS zwolnień wystawianych z tytułu sprawowania osobistej opieki nad chorym członkiem rodziny. 

Nowelizacja wprowadza doprecyzowanie definicji.

Za pracę zarobkową uznano każdą aktywność wykonywaną w celu uzyskania przychodu, niezależnie od formy prawnej czy rodzaju stosunku prawnego. Ustawodawca wyłączył z tego pojęcia czynności o charakterze incydentalnym, podejmowane z uwagi na istotne okoliczności, przy czym nie mogą one wynikać z poleceń pracodawcy, np. jednorazowe działania, których zaniechanie skutkowałoby poważnymi stratami finansowymi. Wyjątkiem są więc jedynie tzw. czynności incydentalne, wymuszone istotnymi okolicznościami.

Aktywności niezgodne z celem zwolnienia to wszelkie działania, które mogą opóźniać proces leczenia lub rekonwalescencji. Ocena zależy od rodzaju schorzenia oraz zaleceń lekarskich. Do tej kategorii może np. należeć ignorowanie zaleceń medycznych. Ustawodawca wyraźnie wyłączył z tego zwykłe czynności życia codziennego, takie jak zakupy czy spacery.

Wprowadzenie definicji ma też ograniczyć uznaniowość organów kontrolnych. Ale przeprowadzające kontrole zyskują narzędzia pozwalające na skuteczniejszą weryfikację ubezpieczonych i będą mogli: legitymować osobę kontrolowaną w celu potwierdzenia jej tożsamości, wchodzić do miejsca przeprowadzania kontroli, pozyskiwać informacje od jego pracodawcy (płatnika składek) oraz lekarza prowadzącego leczenie.