W obronie godności zawodu nauczyciela. Nauczycielu, nie jesteś sam
W obronie godności zawodu nauczyciela. Nauczycielu, nie jesteś sam – to motto konferencji zorganizowanej przez Międzyregionalną Sekcję Oświaty i Wychowania NSZZ „Solidarność” z siedzibą w Gdańsku we współpracy z Krajową Sekcją Oświaty i Wychowania NSZZ „Solidarność” 14 kwietnia 2026 roku w Gdańsku. Związek ujął się na nauczycielami i pedagogami.
To próba dostarczenia argumentów w zwarciu z problemami stwarzanymi przez system edukacji oraz w relacjach uczeń-nauczyciel-rodzic.
Sala Akwen była tego dnia szczelnie wypełniona nauczycielami, pedagogami, tymi, którym na sercu leży dobro polskiej szkoły.
Podczas konferencji zaprezentowany został raport na temat sytuacji nauczycieli i najważniejszych problemów w ich pracy. Powstał po tym jak 1212 nauczycieli i 22 specjalistów z Pomorza wzięło udział w anonimowym badaniu ankietowym dotyczącym problemów w szkołach. Średni staż pracy w szkole ankietowanych nauczycieli wyniósł 21,5 lat. Wśród trudności wymieniono: stres, biurokrację, niesatysfakcjonujące wynagrodzenia, konflikty z rodzicami oraz agresywne zachowania uczniów. Wśród spraw, które powinny ulec zmianie na pierwszym miejscu pomorscy nauczyciele wskazali wynagrodzenie i system wynagrodzeń. Kolejną kwestią była liczba uczniów z różnymi dysfunkcjami w klasie i brak wsparcia specjalistów. Na dalszym miejscu znalazły się stabilność i przejrzystość prawa oświatowego oraz częste wprowadzanie zmian.
– Istotna jest stabilność i przejrzystość prawa oświatowego. Przepisy często się zmieniają i bywają nieprecyzyjne, co wymaga dodatkowych analiz i interpretacji. Kolejną kwestią są godziny ponadwymiarowe, które również stanowią wyzwanie dla nauczycieli – wyliczała Bożena Brauer.
Nauczyciele wymienili też dodatkowo aż 139 innych spraw, którymi ich zdaniem należałoby się zająć.
Jej zorganizowanie poprzedziła ankieta i raport o sytuacji nauczycieli w ich codziennej pracy. Omówieniem wniosków po przeanalizowaniu ankiet zajęły się Bożena Brauer, przewodnicząca Międzyregionalnej Sekcji Oświaty i Wychowania NSZZ „Solidarność”, Anna Kocik, zastępca przewodniczącej Międzyregionalnej Sekcji i Iwona Puchalska, przewodnicząca KM Pracowników Oświaty i Wychowania NSZZ „Solidarność” w Gdańsku.
Wśród gości byli ludzie oświaty z wielu miejsc w kraju od Dzierżoniowa, przez Wrocław i Poznań do Włocławka i Stargardu oraz przedstawiciele wojewody pomorskiego i pomorskiego kuratora oświaty (Beata Lost, dyrektor Wydziału Zarządzania i Administracji Kuratorium Oświaty). Konferencji przysłuchiwał się też Krzysztof Dośla, przewodniczący ZRG NSZZ „S”.
Dr hab. Grzegorz Grochowski z Akademii Katolickiej w Warszawie (niegdyś Papieski Wydział Teologiczny) omówił „Autorytet i etos nauczyciela w warunkach biurokracji szkolnej”, posługując się zgrabnym zawołaniem: “Witamy w jaskini pieczątkowców”. „Kompetencje interpersonalne współczesnego nauczyciela jako warunek wytrwania w zawodzie” to temat wykładu dr Małgorzaty Sitarczyk, prof. Akademii Wyższej Szkoły Ekonomii i Innowacji w Lublinie.
– Nauczyciel żyje w świecie osobliwym, w którym nawet cud pedagogiczny ma mniejszą wartość niż przeciętnie przeprowadzona procedura, ale za to z konkretnie wypełnionym dokumentem. Biurokracja szkolna wnika w istotę zawodu. Nauczyciel mniej jest animatorem i wychowawcą w procesie edukacji a bardziej wykonawcą procedur i producentem dokumentacji. Mamy zatem do czynienia z problemem godnościowym i ustrojowym – zaczął wykład pt. „Autorytet i etos nauczyciela w warunkach biurokracji szkolnej” dr hab. Grzegorz Grochowski z Akademii Katolickiej w Warszawie, definiując i wykazując skąd bierze się biurokracja i jej siła, dokonując swoistego „obywatelskiego audytu sensu”.
Wynagrodzenia nauczycieli i finansowanie oświaty było zaś opracowaniem Krajowej Sekcji Oświaty i Wychowania NSZZ „Solidarność” zaprezentowanym przez jej sekretarza Marcina Podlewskiego.
Kolejne tematy to Choroby zawodowe nauczycieli i ich profilaktyka z punktu widzenia lekarza orzecznika Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Gdańsku (prezentacja lek. med. Dorota Całus-Kania, kierownik Działu Orzecznictwa i Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy), „Edukacja włączająca wyzwaniem dla nauczyciela w szkole ogólnodostępnej” (Brygida Giełdon, pedagog specjalny w Zespole Szkół Ekonomicznych w Tczewie), Czy każdy błąd nauczyciela powinien stanowić przedmiot rozpoznania rzecznika dyscyplinarnego? (Beata Sobańska-Zając, Rzecznik Dyscyplinarny dla Nauczycieli przy Wojewodzie Pomorskim), Ochrona prawna nauczyciela w związku z pełnieniem obowiązków służbowych (Tomasz Gryczan, radca prawny KSOiW NSZZ „S”).
W ramach konferencji odbyła się dyskusja o codzienności szkolnej, z udziałem nauczycieli praktyków, poddano krytyce m.in. pomysł MEN o powołaniu Rzecznika Praw Ucznia. Postulowano sięgnięcie do mediacji celem przeciwdziałania eskalacji i przeciwdziałania konfliktom (koncepcja profesjonalnych centrów mediacji) i przestrzegano przed obniżeniem poziomu kształcenia poprzez nieprzygotowane wprowadzanie tzw. edukacji włączającej.
– To jeden z bardzo poważnych aspektów pracy nauczyciela: w jednej klasie znajduje się kilkoro uczniów z różnymi dysfunkcjami, z różnymi zaburzeniami, z niedostosowaniem społecznym, są też dzieci imigranckie. Jak nauczyciel ma sobie z tym poradzić? Nie czujemy w tym wsparcia ze strony rządzących, jeśli chodzi o edukację włączającą. Od początku protestowaliśmy wobec tego pomysłu, ale niestety przyszedł on z Brukseli również do nas i popełniamy te same błędy, które popełniono w innych krajach
– stwierdziła Bożena Brauer.
– Edukacja włączająca jest dla dzieci z dysfunkcjami i wyłączająca dla dzieci uzdolnionych – spuentowała temat dr Małgorzaty Sitarczyk, powołując się na przygotowywaną publikację badawczą.
Były też podziękowania dla oświatowej “S” za zorganizowanie konferencji, która jest elementem obrony przed czynieniem z nauczycieli przedmiotu krytyki, ba! nawet agresji. Wybrzmiały głosy by nie poddawać się biernie presji rodziców (np. przy wystawianiu ocen i przy nagannym zachowaniu uczniów), lecz akcentować profesjonalizm i przygotowanie do zawodu nauczycieli. 2/3 ankietowanych nauczycieli wskazuje, że w ciągu ostatnich 12 miesięcy miało konflikt z rodzicami, 10 proc., że zdarzało się to często, a więcej niż połowa miała co najmniej jeden raz taki konflikt. Nauczyciele z woj. pomorskiego przesłali 265 opisów sytuacji spornych z rodzicami uczniów. Wybrane relacje z owych konfliktów i trudnych relacji zaprezentowała uczestnikom konferencji Iwona Puchalska.
– Nauczyciele coraz częściej spotykają się z hejtem ze strony rodziców, z pomówieniami i akcjami wymuszającymi, z wywieraniem presji. Obserwujemy stopniowe radykalizowanie się postaw części rodziców, którzy przecież nie są profesjonalistami w nauczani, w relacjach z nauczycielami. Wśród nauczycieli pojawił się częstszy strach, poczucie lęku przed reakcjami rodziców, które się upowszechnia i stanowi jedną z głównych przyczyn odchodzenia z zawodu – poinformowała Puchalska w rozmowie z dziennikarzami.
Przypomniano, że w oświacie jest blisko 20 tys. wakatów, a luki łatane są przez nauczycieli emerytów, gdy średnia wieku nauczyciela oscyluje wokół 46 lat.
Pokłosiem konferencji jest list w formie 12 pytań do minister edukacji Barbary Nowackiej.
– Jeżeli zadajemy konkretne pytanie, to oczekujemy konkretnej odpowiedzi – określiła ich cel Bożena Brauer na konferencji prasowej.
