W encyklice papieża Leona XIV „Magnifica humanitas”, Ojciec Święty podejmuje refleksję nad społeczną nauką Kościoła w dobie sztucznej inteligencji. Dokument porusza kwestie godności człowieka, pracy oraz przyszłości technologii cyfrowych.

Fot. Papież podpisuje encyklikę „Magnifica humanitas” (Vatican News)

Leon XIV przypomina, że człowieka nie wolno redukować do wydajności, danych czy zdolności poznawczych. „Magnifica humanitas” jest refleksją nad tym samym pytaniem, które stawiał Leon XIII w „Rerum novarum” i Jan Paweł II w „Laborem exercens”: jak sprawić, aby postęp służył człowiekowi, a nie człowiek postępowi. Encyklika została podpisana 15 maja, w 135. rocznicę ogłoszenia „Rerum novarum” papieża Leona XIII.

NSZZ „Solidarność” jest związkiem zawodowym wprost odwołującym się do społecznej nauki Kościoła (katolickiej nauki społecznej). Dla świata pracy szczególnie ważne jest, że Leon XIV  wpisuje swoją refleksję w tradycję nauki społecznej, rozwijanej przez św. Jana Pawła II.  Papież przypomina, że Jan Paweł II w encyklice „Laborem exercens” traktował pracę nie jako zwykły czynnik produkcji, lecz jako podstawowy wymiar ludzkiej godności. Praca była dla niego przestrzenią wolności, twórczości i uczestnictwa w życiu społecznym.

Dokument pokazuje, że z jednej strony należy korzystać ze sztucznej inteligencji i nie należy się jej obawiać, z drugiej trzeba pamiętać o granicach jej wykorzystywania.  Leon XIV świadomie wpisuje swój dokument w tradycję wielkich encyklik społecznych Kościoła, które powstawały w chwilach cywilizacyjnego przełomu. Tak jak Leon XIII mierzył się z dramatycznymi skutkami rewolucji przemysłowej i narodzinami świata fabryk, tak dziś Kościół staje wobec nowej transformacji – ery sztucznej inteligencji, algorytmów i cyfrowych systemów władzy. AI wpływa już nie tylko na komunikację czy gospodarkę, ale także na decyzje dotyczące ludzkiego życia, pracy, relacji społecznych, a nawet prowadzenia wojen.

Papież nie odrzuca AI ani nie przedstawia jej jako zagrożenia samego w sobie. Przeciwnie – przyznaje, że słuchał naukowców i inżynierów, którzy pracują nad technologiami mogącymi „ulżyć ogromnym cierpieniom”. Jednocześnie równie mocno wybrzmiewają w dokumencie głosy niepokoju: autonomiczne systemy broni wymykające się ludzkiej kontroli, algorytmy decydujące o dostępie do opieki zdrowotnej czy pracy, a także nowe formy wykluczenia ludzi pozbawionych wpływu na decyzje podejmowane przez systemy cyfrowe. 

AI może stać się, jak pisze Leon XIV, „placem budowy historii w perspektywie komunii”, jeśli postęp technologiczny nauczy się służyć życiu człowieka.   Osoba ludzka posiada wolność, życie wewnętrzne i powołanie do miłości, których żadna maszyna nie zastąpi. W tym sensie „Magnifica humanitas” staje się nie tylko dokumentem o AI, ale także manifestem obrony ludzkiej godności w epoce cyfrowej”.

W dokumencie znajdziemy szereg wielowymiarowych zagrożeń związanych z rozwojem i upowszechnianiem sztucznej inteligencji. Najważniejsze są zagrożenia antropologiczne i naruszenie godności osoby. 

Jak zachować godność człowieka w świecie coraz silniej kształtowanym przez algorytmy?   Papież poświęcił całą encyklikę sztucznej inteligencji, cyfrowej transformacji i ich wpływowi na człowieka, pracę oraz życie społeczne. Dokument nie jest jednak ani technologicznym poradnikiem, ani próbą odpowiedzi na pytanie, czy AI jest „dobra” czy „zła”. 

Papież zauważa, że dawniej głównymi motorami rozwoju technologicznego były państwa. Dzisiaj coraz częściej są nimi prywatne, ponadnarodowe podmioty dysponujące zasobami i możliwościami oddziaływania większymi niż wiele rządów. Nastąpiła koncentracja władzy wokół największych firm technologicznych i platform cyfrowy.  

“Magnifica humanitas” wielokrotnie wraca do pojęcia godności pracy. Człowiek nie może zostać sprowadzony do kosztu produkcji, źródła danych czy elementu systemu optymalizacyjnego. Rozwój technologiczny powinien być oceniany nie tylko przez pryzmat efektywności, ale także przez jego wpływ na jakość życia, relacje społeczne, zdrowie psychiczne, bezpieczeństwo pracy i możliwość uczestnictwa pracowników w podejmowaniu decyzji.

Encyklika Leona XIV “Magnifica humanitas” jest już dostępna w całości po polsku w formie audiobooka. Z pierwszą encykliką papieża Leona XIV można zapoznać się w wersji online.

Zobacz  
Pierwsza encyklika papieża Leona XIV „Magnifica humanitas” już dostępna (diecezja.pl)

Tekst za: Vaticannews.eu i “Encyklika Leona XIV „Magnifica humanitas” w komentarzach naukowców Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II”