Praca a zdrowie psychiczne
Praca to dla większości z nas jeden z najważniejszych aspektów życia. Spędzamy w niej jedną trzecią doby przynajmniej pięć razy w tygodniu, a często i więcej. Dla części osób jest ona źródłem spełnienia i satysfakcji, ale też dla wielu źródłem ciągłego stresu i frustracji. Obecnie uważa się, że stres jest jedną z głównych i najbardziej powszechnych uciążliwości związanych z miejscem pracy. W skrajnych sytuacjach może doprowadzić nawet do samobójstwa pracownika.
Na nasze zdrowie psychiczne wpływ ma wiele czynników, począwszy od tych biologicznych i genetycznych, poprzez styl życia (dieta, sen, ruch, używki), relacje z innymi ludźmi (wsparcie bliskich, unikanie toksycznych osób), aż po umiejętność radzenia sobie ze stresem (hobby, czas na odpoczynek). Niestety, z roku na rok ze zdrowiem psychicznym ludzi na świecie, w tym Polaków, jest coraz gorzej. Z danych Narodowego Funduszu Zdrowia wynika, że wzrost liczby pacjentów korzystających z pomocy psychiatrycznej wynosi ok. 8–10 procent rocznie. Rośnie też liczba zwolnień L4 związanych z zaburzeniami psychicznymi.
Według Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w 2024 roku liczba zwolnień wystawionych z powodu zaburzeń psychicznych (kody F00–F99) wyniosła 1 618 000, co oznaczało wzrost o 13,8 proc. rok do roku. Przełożyło się to na ponad 30 milionów dni absencji w pracy, co daje średnio 19 dni na jedno L4.
Na nasze samopoczucie psychiczne duży wpływ ma praca. Nasza psychika zależy od tego, czy jesteśmy z pracy zadowoleni, czy – wręcz przeciwnie – jest ona źródłem naszej frustracji i stresu, czy relacje międzyludzkie i atmosfera w pracy są dobre, a może doświadczamy mobbingu i szykan ze strony pracodawcy.
Główne przyczyny stresu w pracy to przeciążenie wymaganiami, w szczególności nadmiar obowiązków i presja czasu. Negatywny wpływ na psychikę wielu pracowników ma także duża zmienność w pracy, za którą idzie poczucie niepewności. Duże znaczenie mają również relacje międzyludzkie, stres powodują wszelkiego rodzaju konflikty, zła komunikacja z przełożonymi, a także takie negatywne sytuacje jak mobbing czy dyskryminacja. W końcu czynnikiem negatywnie wpływającym na psychikę pracowników jest złe zarządzanie, polegające między innymi na niejasnych oczekiwaniach wobec pracowników, nieumiejętnym kierowaniu zespołem czy na zbyt niskich wynagrodzeniach.
Na przestrzeni ostatnich lat najwyższy poziom stresu u pracowników odnotowano w czasie pandemii. W 2022 roku prawie co piąty Polak (22,15 proc.) deklarował codzienny stres w pracy, a 20 proc. odczuwało go nawet do trzech razy w tygodniu. Był to wyraźny wzrost w porównaniu z latami poprzedzającymi pandemię.
W następnych latach widoczny był systematyczny spadek przewlekłego stresu zawodowego. Według raportu ADP Research „People at Work 2025” w 2024 roku 7,5 proc. pracowników doświadczało stresu codziennie, podczas gdy jeszcze rok wcześniej – 15 proc. Faktem jest jednak, że może mniej odczuwamy stres na co dzień w pracy, jest on jednak czynnikiem mającym duży wpływ na nasze zdrowie, ale także na funkcjonowanie firmy.
Długotrwałe obciążenie stresem prowadzi do zmęczenia, obniżonej koncentracji i błędów, zwiększając ryzyko wypadków. Może objawiać się depresjami, nerwicami i nadużywaniem substancji psychoaktywnych. W skrajnych przypadkach długotrwały stres i brak odpowiedniej pomocy doprowadzić może do sytuacji ekstremalnej, jaką jest targnięcie się na własne życie przez pracownika. Statystyki policyjne podają, że w 2017 roku popełniono w zakładach pracy 70 samobójstw, w tym zakończonych zgonem – 40, w 2018 r. było to odpowiednio 63 i 37, w 2019 r. – 56 i 33, w 2020 r. – 69 i 49, w 2021 r. – 62 i 33.
Dbanie o zdrowie psychiczne w pracy ma znaczenie nie tylko dla dobrostanu pracowników, przekłada się ono także na sukces firmy. Higieniczne i bezpieczne warunki, dobra atmosfera w miejscu pracy, możliwość rozwoju, dostęp do wsparcia psychologicznego, równe i sprawiedliwe traktowanie mają wpływ na zaangażowanie pracowników i ich wydajność. W kształtowaniu przyjaznych warunków pracy, oprócz pracodawców, udział powinny brać również związki zawodowe.
Małgorzata Kuźma
