29 września 2025 r. na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach odbyła się ceremonia pogrzebowa Sergiusza Piaseckiego, awanturnika, kryminalisty, przemytnika, wybitnego pisarza, żołnierza wojny polsko-bolszewickiej, agenta wywiadu.  

Uroczystość, zorganizowana przez Instytut Pamięci Narodowej, rozpoczęła się mszą świętą w katedrze polowej Wojska Polskiego odprawionej przez ks. bp. polowego Wiesława Lechowicza.  W uroczystościach udział wzięli m.in. prezydent RP Karol Nawrocki oraz zastępcy prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr hab. Karol Polejowski, dr Mateusz Szpytma i dr hab. Krzysztof Szwagrzyk.

To był ponowny pochówek Sergiusza Piaseckiego, gdyż szczątki pisarza spoczywały na Borough Cemetery w Hastings. Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN, działając w porozumieniu z rodziną Sergiusza Piaseckiego, podjęło się ekshumacji ciała i sprowadzenia  do Warszawy.  

Sergiusz Piasecki urodził się w 1899 r. na Nowogródczyźnie. W 1917 r. był świadkiem wybuchu rewolucji bolszewickiej w Moskwie. Zbrodniczy terror i bestialstwo rewolucjonistów utrwaliło na resztę życia jego postawę antykomunisty. Podjął walkę z bolszewikami w szeregach powstańczych oddziałów białoruskich, następnie jako żołnierz Wojska Polskiego. Brał udział w obronie Warszawy w 1920 r.

Po demobilizacji związał się ze światem przestępczym, z brutalnym podziemiem przemytniczym, ale jednocześnie latem 1922 r. został agentem w Ekspozyturze II Oddziału Sztabu Generalnego Wojska Polskiego nr 6 w Brześciu, zajmującym się wywiadem, kontrwywiadem i dywersją pozafrontową. Był typem awanturnika, niczym „lisowczycy” z XVII-wieku.

Należał do grupy zakordonnych agentów, przekraczających regularnie granicę sowiecką. Niestety, funkcjonowanie w środowisku przemytników i bandytów, nadużywanie alkoholu i narkotyków, doprowadziło do zwolnienia Piaseckiego ze służby dla państwa w 1926 r. Po aresztowaniu za dokonane rabunki i rozboje został skazany na karę śmierci, zmienioną przez prezydenta Ignacego Mościckiego na 15 lat więzienia. Większość kary odbył w ciężkim więzieniu na Świętym Krzyżu (Kielce).

W więzieniu ujawnił się jego talent pisarski. Powieść „Kochanek Wielkiej Niedźwiedzicy” uznano za najpopularniejszą książką 1937 r., została przetłumaczona na kilkanaście języków. Prezydent Mościcki skrócił wymiar kary, gdy za Sergiuszem Piaseckim wstawiało się grono pisarzy, m.in. Melchior Wańkowicz. W sierpniu 1937 r., Piasecki nadał telegram do Wańkowicza: „Za zdjęcie z krzyża dziękuję, dziękuję, dziękuję”.

We wrześniu 1939 r. Sergiusz Piasecki wstąpił do kompanii Korpusu Ochrony Pogranicza „Rykonty”. Przez kolejne lata wojny, do stycznia 1945 r., służył w Okręgu Wileńskim Armii Krajowej. Był członkiem oddziału specjalnego do wykonywania wyroków śmierci na kolaborantach i kryminalistach, wydanych przez podziemne sądy. W grudniu 1943 r. przeprowadził w Wilnie akcję uratowania materiałów tzw. komisji katyńskiej (międzynarodowego Czerwonego Krzyża) oraz raportu katyńskiego pisarza Józefa Mackiewicza.

Od lata 1944 r. był poszukiwany przez NKWD, a następnie przez Urząd Bezpieczeństwa. W maju 1946 r. przedostał się podziemnymi kanałami z Kłajpedy do Italii i wstąpił do 2. Korpusu Polskiego przed jego demobilizacją.  

W kartotece informacyjnej byłego Biura “C” Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie zachował się wpis: „Pisarz, przed wojną związany z Oddz. II. Nastawiony zdecydowanie wrogo w stosunku do kraju i antyradziecko”. Fakt, Piasecki był zagorzałym wrogiem komunizmu, czemu dawał wyraz w tekstach np. „Siedem pigułek Lucyfera” i „Zapiski oficera Armii Czerwonej”. Z kolei w „Strzępach legendy”, „Człowieku przemienionym w wilka” i „Dla honoru Organizacji” utrwalił okupacyjną rzeczywistość. W pamflecie „Były poputczik Miłosz” skrytykował za służalczość wobec reżimu, Czesława Miłosza, późniejszego Noblisty. Niestety, przed śmiercią zniszczył swój „Dziennik”. Zmarł 12 września 1964 r.

Szpieg, przemytnik, żołnierz, pisarz – dobrze zasłużył się Polsce!  

(dane za ipn.gov.pl)