Oświatowa „S” oflagowuje szkoły i przedszkola protestując m.in. w sprawie wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe. Protest rozpoczyna się 12 listopada br. i potrwa do 20 grudnia 2025 r.

Krajowa Sekcja Oświaty i Wychowania NSZZ „Solidarność” rozpoczyna protest w formie oflagowania szkół i przedszkoli. Związkowcy domagają się m.in. systemowego wzrostu wynagrodzeń nauczycieli i pracowników oświaty oraz wykreślenia negatywnych zmian w Karcie Nauczyciela dotyczących godzin ponadwymiarowych.

Akcja ma charakter „pokojowy i informacyjny, jest wyrazem solidarności środowiska oświatowego oraz sprzeciwu wobec lekceważenia dialogu społecznego, pogarszania warunków pracy pracowników, braku rzeczywistego i systemowego wzrostu wynagrodzeń nauczycieli i pracowników niepedagogicznych, a także formą protestu zgodną z obowiązującym prawem”. Została podjęta w związku z brakiem realizacji przez rząd  postulatów Krajowej Sekcji Oświaty i Wychowania NSZZ „Solidarność”, dotyczących w szczególności: systemowego wzrostu wynagrodzeń nauczycieli i pracowników oświaty, powiązania wynagrodzenia nauczycieli z przeciętnym wynagrodzeniem w sektorze przedsiębiorstw, zaprzestania pozorowanego dialogu społecznego z reprezentatywnymi organizacjami związkowymi, podjęcia działań zmierzających do likwidacji negatywnych skutków zmian w ustawie Karta Nauczyciela.  

Godziny ponadwymiarowe to godziny zajęć lub lekcji przydzielone nauczycielowi ponad obowiązkowe pensum, ale w ramach 40-godzinnego tygodnia pracy.

Zrobiło się o nich głośno w związku z nowelizacją Karty Nauczyciela, która weszła w życie z początkiem roku szkolnego 2025/2026. Uszczegółowiono przepisy dotyczące warunków obliczania wynagrodzenia nauczycieli za godziny ponadwymiarowe i godziny zastępstw doraźnych. Określono m.in. przypadki, w których nauczyciel zachowuje albo traci prawo do wynagrodzenia za przydzielone, ale niezrealizowane godziny ponadwymiarowe.

Związki zawodowe podnosiły, że nauczyciel, który jest w szkole i jest gotowy do pracy zgodnie z przydzielonymi mu godzinami ponadwymiarowymi, nie otrzymuje wynagrodzenia za nie, gdy nie ma w szkole klasy, bo np. jest ona na wycieczce.  

Resort edukacji wydał komunikat, w którym podał, że zasadą jest, że wynagrodzenie przysługuje za pracę wykonaną, czyli za przydzielone i zrealizowane zajęcia dydaktyczne, wychowawcze lub opiekuńcze. Jednocześnie przewidziano dwa wyjątki, w których nauczyciel zachowuje prawo do wynagrodzenia mimo niezrealizowania tych godzin.

Pierwszy dotyczy sytuacji, gdy nauczyciel na polecenie dyrektora realizuje inne obowiązki opiekuńcze lub wychowawcze, jak na przykład opieka nad uczniami podczas wycieczki, wyjść, np. do teatru, zawodów sportowych czy imprez szkolnych.

Drugi przypadek dotyczy sytuacji, gdy niezrealizowanie przez nauczyciela przydzielonych mu w ramach godzin ponadwymiarowych zajęć indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego lub indywidualnego nauczania nastąpiło z przyczyn niedotyczących nauczyciela, np. choroby dziecka lub ucznia, a nauczyciel był gotów do realizacji tych zajęć.

Pod koniec października br. premier Donald Tusk zapowiedział złożenie w Sejmie poselskiego projektu nowelizacji Karty Nauczyciela, zgodnie z którym w sytuacji, gdy nauczyciele są w szkole gotowi do pracy, a zajęcia nie odbywają się z przyczyn od nich niezależnych, nauczyciele dostaną wynagrodzenie. Projekt złożyli posłowie Koalicji Obywatelskiej.

Jest tam zapis, że wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe przysługuje również w przypadku, gdy niezrealizowanie przez nauczyciela przydzielonych godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych nastąpiło z przyczyn niedotyczących nauczyciela, a nauczyciel był gotów do realizacji tych zajęć. W takim przypadku nauczycielowi można przydzielić do realizacji w czasie, w którym zostały zaplanowane godziny zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych, zajęcia i czynności wynikające z zadań statutowych szkoły, w tym zajęcia opiekuńcze lub wychowawcze uwzględniające potrzeby i zainteresowania uczniów.

W opinii związkowej do projektu wskazuje się, że uzewnętrznienie gotowości do pracy określa się w orzecznictwie jako zgłoszenie pracodawcy gotowości niezwłocznego podjęcia pracy.  

Według oświatowej „S” zaproponowane w projekcie zapisy „pozornie zachowują zasadę wypłaty wynagrodzenia w przypadku gotowości do pracy, gdyż zaproponowano w nich klauzulę, że w takim przypadku nauczycielowi można przydzielić inne zajęcia wynikające ze statutu szkoły”. Postuluje wprowadzenie zapisu brzmiącego: „Wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe przysługuje również w przypadku, gdy niezrealizowanie przez nauczyciela przydzielonych godzin zajęć nastąpiło z przyczyn niedotyczących nauczyciela, a nauczyciel był gotów do ich realizacji”. Zaznacza, że jest to implementacja zapisu Kodeksu pracy, zgodnie z którym: „Pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia, jeśli był gotów do pracy, a doznał przeszkód z przyczyn dotyczących pracodawcy”.

NSZZ „Solidarność” wskazuje też, że poselski projekt nie rozwiązuje problemu udziału nauczycieli m.in. w szkoleniach. Przypomina, że w ramach czasu pracy nauczyciel nie tylko realizuje zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze, lecz także przygotowuje się do prowadzenia zajęć, dokształca we własnym zakresie i doskonali zawodowo, albo uczestniczy w egzaminach. Zauważa także, że nowelizacja ma wejść w życie dopiero od 1 stycznia 2026 r.

Oświatowa „S” wystosowała apel do nauczycieli i pracowników oświaty o powstrzymanie się od organizowania i uczestniczenia w wycieczkach szkolnych, wyjściach do instytucji kultury, czy zawodach sportowych, do czasu wypracowania odpowiednich rozwiązań prawnych i finansowych.

W podjętej pod koniec lutego br. uchwale Sąd Najwyższy orzekł, że praca wykonywana ponad normę czasu pracy z Karty Nauczyciela jest pracą w godzinach nadliczbowych w rozumieniu kodeksu pracy, a płacenie za przekroczenie norm czasu pracy, czyli za nadgodziny, jest zasadą w polskim systemie prawnym. Tyle, że kwestia wynagrodzenia nauczycieli za godziny ponadliczbowe nie została uregulowana prawnie.

Zgodnie z Kartą Nauczyciela czas pracy nie może przekraczać 40 godzin tygodniowo w przypadku nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze. Do czasu pracy wliczają się: realizacja zajęć bezpośrednio z uczniami lub wychowankami albo na ich rzecz, inne zajęcia, jak np. opiekuńcze i wychowawcze, a także związane z przygotowaniem się do zajęć, samokształceniem i doskonaleniem zawodowym.  

Tekst za: tysol.pl