Rząd premiera Jana Olszewskiego, pierwszy gabinet po II wojnie światowej wyłoniony przez Sejm po całkowicie wolnych wyborach, został odwołany przez Sejm w głosowaniu w nocy z 4 na 5 czerwca 1992 roku. Doszło do tego po tym, jak minister spraw wewnętrznych Antoni Macierewicz częściowo wykonał uchwałę Sejmu o ujawnieniu tajnych współpracowników UB i Służby Bezpieczeństwa.

28 maja 1992 r. poseł Unii Polityki Realnej Janusz Korwin-Mikke zgłosił wniosek o przyjęcie uchwały ujawniającej nazwiska posłów, senatorów, ministrów, wojewodów, sędziów i prokuratorów będących tajnymi współpracownikami Urzędu Bezpieczeństwa i Służby Bezpieczeństwa. Wiosną 1992 r. na polecenie Antoniego Macierewicza w MSW działał Wydział Studiów do zbierania informacji o współpracy z bezpieką parlamentarzystów i najwyższych urzędników. 

Nie da się tworzyć nowej historii Polski bez odtworzenia jej moralnych fundamentów. Istniejemy jako państwo tylko dzięki temu, że przez pokolenia umieliśmy sprostać wielkim wymaganiom. Chwila obecna stawia nas przed nowym egzaminem. Wolnym narodem, niepodległym państwem, nie mogą rządzić ludzie zniewoleni własną przeszłością

– mówił premier Jan Olszewski w wystąpieniu telewizyjnym wyemitowanym w TVP wieczorem 4 czerwca 1992 r.

W nocy z 4 na 5 czerwca 1992 roku Sejm udzielił wotum nieufności rządowi premiera Jana Olszewskiego. Uznaje się, że przyczyną tego była sprawa tzw. lustracji, za której przeprowadzenie odpowiadał ówczesny minister spraw wewnętrznych Antoni Macierewicz. Ujawnił on szefom klubów parlamentarnych (utajnioną przed opinią publiczną) dwie listy, na których znalazły się nazwiska polityków znajdujących się w rejestrach MSW jako współpracownicy służb specjalnych PRL; wśród nich znaleźli się m.in. prezydent Lech Wałęsa oraz marszałek Sejmu Wiesław Chrzanowski.

“Pierwszy rząd niepodległej Rzeczypospolitej”

Jan Olszewski jako premier zdecydowanie sprzeciwiał się forsowanej przez prezydenta RP Lecha Wałęsę koncepcji przekazywania rosyjskich baz wojskowych w Polsce polsko-rosyjskim spółkom joint venture (podmiot utworzony wspólnie przez dwa niezależne przedsiębiorstwa w celu realizacji określonego projektu lub wspólnego celu – red.). Olszewski opowiadał się za kursem na NATO oraz pro-europejskim, co nie było akceptowane przez część ówczesnej klasy politycznej.

W wywiadzie rzece opublikowanym przez dziennikarzy ”Tygodnika Solidarność” trzy miesiące po wydarzeniach czerwca 1992 r. były premier Jan Olszewski bronił swojej decyzji o ujawnieniu listy figurujących jako agenci SB oraz wyjaśniał, jakie czynniki zdecydowały o jego odwołaniu. Jego zdaniem o upadku rządu przesądził ”wspólny interes całej sfery nomenklaturowej i okrągłostołowej […], który przez ujawnienie teczek i proces lustracji zostałby zburzony. Bo po rzetelnym przeprowadzeniu lustracji układ ten poniósłby tak olbrzymie straty personalne, że nie dałoby się go utrzymać”.

Było oczywiste dla Jana Olszewskiego, jak i całego koalicyjnego zespołu, że to jest w istocie pierwszy rząd niepodległej Rzeczypospolitej. W ramach umów okrągłego stołu umówiono się na okres przejściowy, który zaczął przekształcać się w PRL bis. Rzeczywistym pierwszym rządem po wolnych wyborach, początkiem budowy niepodległego państwa, był właśnie rząd pochodzący z wolnych wyborów. Oczywiście trzeba wziąć pod uwagę wszystkie ułomności ówczesnych wyników wyborczych, które były zamierzonym skutkiem takiej ordynacji wyborczej, która rozdrobniła formację solidarnościową tak, by utrudnić stworzenie jednego bloku antykomunistycznego. Jednak były to wolne wybory i dzięki maestrii Jana Olszewskiego udało mu się rząd niepodległościowy powołać

– opowiadał w 2020 roku Antoni Macierewicz w rozmowie z ”Tygodnikiem Solidarność”.

Ten rząd działał w oparciu o koalicję Porozumienia Centrum, ZChN i Porozumienia Ludowego, bez trwałej większości parlamentarnej.

”Panowie, policzmy głosy”

Kulisom odwołania rządu Jana Olszewskiego poświęcony jest film z 1994 roku zrealizowany przez Jacka Kurskiego oraz Michała Balcerzaka ”Nocna zmiana”. Bazuje on na reportażu ”Gorące dni” Wojciecha Ostapowicza, na materiałach archiwalnych TAI oraz na materiałach VHS autorstwa Włodzimierza Kuligowskiego.

Jednym z polityków, którzy aktywnie uczestniczyli w obalaniu rządu Jana Olszewskiego, był obecny premier Donald Tusk. Wówczas młody polityk, współtwórca i szef Kongresu Liberalno-Demokratycznego, partii, która w wyborach 1991 roku zdobyła 37 miejsc w Sejmie i 6 w Senacie. To on był autorem słynnych słów: ”Panowie, policzmy głosy” podczas narady ”nocnej zmiany”, kiedy konstruowano blok poselski mogący przegłosować odwołanie premiera Olszewskiego. Swoją decyzją, jak i całe grono koalicjantów antyrządowych, opowiedział się przeciwko Polsce rzeczywiście suwerennej, którą próbował zbudować obóz skupiony wokół Jana Olszewskiego.

Na podstawie: Tysol.pl