W X jubileuszowym plebiscycie, organizowanym przez PWN, Młodzieżowym Słowem Roku 2025 został wybrany czasownik szponcić wraz z jego rzeczownikową formą szpont.

Zwycięzcę plebiscytu wyłoniono spośród 15 finalistów: 6 7, brainrot, bro, fr, freaky, GOAT, klasa, lowkey, OKPA, skibidi, slay, szacun, szponcić/szpont, tuff, twin.

Laureat

Słowo szpont wywodzi się z średniowiecznego łacińskiego (ex)punctum.  W polszczyźnie pojawiło się w XV wieku za pośrednictwem języka niemieckiego i zanotowane zostało jako szpunt.  Pierwotnie rzeczownik szpont oznaczał małą ‘zatyczkę beczki’. Jak pisze prof. Marek Łaziński, dziewiętnastowieczne słowniki odnotowują również przenośne znaczenie słowa szpunt, odnoszące się do małych dzieci. Około sto lat temu wyraz pojawił się także w slangu więziennym jako: ‘oszustwo lub kradzież’. Współczesna młodzież, przejmując wyraz szpont z więziennej grypsery, nadała mu nowe znaczenie i obecnie szpont odnosi się do ‘zamieszania, wydarzenia, błędu lub triku’.

Natomiast słowo szponcić występowało niegdyś w gwarach miejskich i języku przestępczym, znacząc: ‘kombinować, intrygować, powodować nieporozumienia’.  Dziś używane jest przez młodzież

• albo z dezaprobatą: ‘robić coś niewłaściwego, złego, szkodliwego, igrać z czymś, wygłupiać się cwaniaczyć’,
• albo z podziwem: ‘robić coś ciekawego, szalonego, organizować coś, flirtować’.

II miejsce

W plebiscycie drugie miejsce zajął znak liczbowy 6 7 (67, 6-7, six seven, sześć siedem) – idiom środowiskowy oparty na grze liczbami, wariantami graficznymi i gestami. Znak ten stanowi przykład wewnętrznego kodu grupowego oraz sposobu budowania młodzieżowej tożsamości poprzez język. Ten idiom liczbowy wywodzi się z utworu Skrilla „Doot Doot”.  Zyskał on popularność dzięki wielokrotnie edytowanym klipom sportowym, zwłaszcza z udziałem koszykarza LaMelo Balla (wzrost 6’ 7”) oraz wiralowym nagraniom chłopca krzyczącego „six-seven” i poruszającego rytmicznie rękami w górę i w dół (mem „6 7 Kid”). Znak 6 7, w zależności od kontekstu, może być żartem, sygnałem radości, wyrazem ekscytacji lub tylko podtrzymywać komunikacyjny kontakt.^*)

Wyróżnienie

W 2025 roku przyznano także wyróżnienie zrostowi OKPA – ekspresywnej etykiecie językowejsygnalizującej zakończenie rozmowy, zwłaszcza takiej, która nie przebiega po myśli nadawcy. OKPA pełni rolę komunikacyjnego „cięcia”; wyraża znużenie lub chęć przerwania kontaktu, nadając jednocześnie interakcji spontaniczny, nieformalny ton. Wyróżniony zrost OKPA to trwałe połączenie międzynarodowego wyrazu aprobaty OK oraz polskiego pożegnania pa (wywodzącego się z dziecięcego języka: papa). Połączenie to wymawia się  jako: okpa/okejpa/okipa lub z dodatkiem łącznika „to”, np.: okejtopa/okitopa. Wyrażenie to jest zwykle zapisywane bez spacji.

Opinia językoznawcy

Ambasador Plebiscytu Słowo Roku 2025 – profesor Jan Miodek pisze, że „lista słów, które zostały zakwalifikowane do finałowej rozgrywki, potwierdza coraz wyraźniejszy prymat angielszczyzny jako generatora wszelkich poczynań leksykalno-stylistycznych młodego pokolenia Polaków. (…) Tylko jedno słowo z całej listy brzmi swojsko, a mianowicie klasa. Ma ono zresztą ponadpokoleniowy charakter, łącznie z tym znaczeniem, w którym używają go najmłodsi. Było przecież zawsze przeciwieństwem obciachu, żenady, prostactwa, wszelkiej nieudolności”.

Z najlepszymi życzeniami Noworocznymi dla naszych Drogich Czytelników

Barbara Ellwart

^*) por.: WWW: sjp.pwn.pl/msr