Pracodawca przed podjęciem decyzji o rozwiązaniu z pracownikiem umowy o pracę powinien sprawdzić, czy pracownik ten nie podlega ochronie przed zwolnieniem, a jeśli tak – jaki zakres ochrony go dotyczy. Poniżej, których pracowników i w jakich sytuacjach nie można zwolnić.

Ochrona pracownika w trakcie choroby

Zgodnie z przepisami nie można rozwiązać za wypowiedzeniem umowy o pracę pracownika w czasie, gdy przebywa on na zwolnieniu lekarskim. Ochrona przed rozwiązaniem umowy o pracę ma charakter czasowy i obowiązuje do czasu, gdy pracodawca zyskuje uprawnienie do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia (bez winy pracownika – art. 53 Kodeksu pracy).

Dopiero po wyczerpaniu okresu zasiłkowego (182 dni lub 270 dni w przypadku gruźlicy) i ewentualnym pobraniu przez pierwsze trzy miesiące świadczenia rehabilitacyjnego pracodawca ma prawo rozwiązać umowę o pracę, w tym przypadku bez wypowiedzenia, a oświadczenie w tym zakresie może być wysłane drogą listowną ze skutkiem na dzień odbioru korespondencji przez pracownika.

Zakres ochrony dotyczy wyłącznie zakazu wypowiadania umowy o pracę. Jeżeli okaże się, że pracownik w niewłaściwy sposób wykorzystuje zwolnienie lekarskie, czyli na przykład wykonuje w tym czasie pracę na rzecz innego pracodawcy, to zgodnie z orzecznictwem sądowym stanowi to podstawę do rozwiązania z nim umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika (art. 52 k.p.).

Jeśli pracownik przyjdzie do pracy tylko po to, żeby dostarczyć zwolnienie (co jest coraz rzadziej spotykane w związku ze zwolnieniami elektronicznymi) nie można wręczyć mu oświadczenia o wypowiedzeniu umowy. Pracownik w takich okolicznościach również jest chroniony.

Ważne! 
Ochrona pracownika przed wypowiedzeniem jego umowy w trakcie choroby nie obowiązuje, gdy następuje ogłoszenie upadłości lub likwidacja firmy.

Ochrona pracownika w trakcie urlopu lub innej usprawiedliwionej nieobecności

Umowa o pracę nie może zostać rozwiązana za wypowiedzeniem, jeśli pracownik:

• przebywa na urlopie, na przykład: urlopie wypoczynkowym (urlopie na żądanie), urlopie szkoleniowym, urlopie bezpłatnym (urlop do innych celów niż praca u innego pracodawcy na podstawie porozumienia z dotychczasową firmą),
• jest nieobecny z powodu innej usprawiedliwionej przyczyny, na przykład sprawowania opieki nad dzieckiem czy odosobnienia w związku z chorobą zakaźną.

Ważne! 
Pracownik nie jest chroniony, czyli pracodawca ma prawo wypowiedzieć umowę, w trakcie:

• urlopu lub usprawiedliwionej nieobecności, gdy pracodawca ogłasza upadłość lub likwiduje firmę,
• urlopu, jeżeli urlop trwa dłużej niż 3 miesiące, a pracodawca przeprowadza w firmie zwolnienia grupowe,
• innej usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy, jeżeli upłynął już okres uprawniający pracodawcę do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia (na podstawie art. 53 Kodeksu pracy),
• urlopu, jeżeli urlop trwa dłużej niż 3 miesiące, a pracodawca przeprowadza w firmie zwolnienia indywidualne na podstawie ustawy o zwolnieniach grupowych, pod warunkiem niezgłoszenia sprzeciwu przez zakładową organizację związkową reprezentującą pracownika.

Ochrona pracownika w wieku przedemerytalnym

Pracownicy, którzy są bliscy osiągnięcia wieku emerytalnego, czyli:

• kobieta pracownica – gdy skończyła 56 lat,
• mężczyzna pracownik – gdy skończył 61 lat

podlegają ochronie przed rozwiązaniem umowy o pracę za wypowiedzeniem. Ochrona pracownika w wieku przedemerytalnym dotyczy wyłącznie wypowiedzenia, co oznacza, że pracodawca jest uprawniony, w razie zaistnienia przesłanek uzasadniających, do rozwiązania umowy o pracę takiego pracownika bez wypowiedzenia z winy pracownika (art. 52 k.p.) lub bez winy pracownika (art. 53 k.p.). Mówimy o dwóch rodzajach wieku emerytalnego:

• normalny, czyli powszechny wiek emerytalny – 60 lat w przypadku kobiet i 65 lat w przypadku mężczyzn,
• obniżony wiek emerytalny, który przysługuje określonym grupom zawodowym, na przykład górnikom.

Ochrona przed wypowiedzeniem obowiązuje pracowników w obu przypadkach – i powszechnym, i obniżonym wieku emerytalnym. Oznacza to, że pracownicy, którzy wykonują pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze i w związku z tym dotyczy ich obniżony wiek emerytalny (potocznie: wcześniejsza emerytura), również będą chronieni.

W przypadku zwolnień grupowych pracownikowi w wieku przedemerytalnym będzie można złożyć wypowiedzenie zmieniające.

Pomimo że zakaz wypowiadania umowy o pracę pracownika w wieku przedemerytalnym dotyczy co do zasady także wypowiedzenia warunków jego pracy i płacy, to w określonych okolicznościach wypowiedzenie warunków pracy lub płacy będzie możliwe. Dotyczy to sytuacji, w której:

• w firmie wprowadza się nowe zasady wynagradzania, które dotyczą ogółu pracowników lub tej grupy pracowników, do której pracownik w wieku przedemerytalnym należy,
• w firmie wprowadzany jest nowy układ zbiorowy pracy, którego postanowienia są mniej korzystne,
• w stosunku do pracownika w wieku przedemerytalnym wydano orzeczenie lekarskie, w którym stwierdzono, że utracił on zdolność do wykonywania dotychczasowej pracy,
• pracownik w sposób niezawiniony utracił uprawnienia konieczne do wykonywania dotychczasowej pracy.

Stan prawny na 15.09.2025 r.

Opracowała radca prawny Maria Szwajkiewicz