Europejska Strategia Morska: konkurencyjność portów i przemysłu okrętowego
Komisja Europejska w marcu br. wprowadziła nowe strategie morskie i portowe, które mają zwiększyć konkurencyjność oraz zrównoważony rozwój unijnego sektora wodnego. W 2025 r. w konsultacjach nad spisaniem Europejskiej Strategii Morskiej uczestniczyli działacze Sekcji Krajowej Przemysłu Okrętowego NSZZ „Solidarność” z Regionu Gdańskiego naszego Związku.
Komisja Europejska przyjęła przemysłową strategię morską UE i strategię portową. Ich cel to pobudzenie konkurencyjności, zrównoważonego rozwoju i odporności w unijnym sektorze wodnym oraz odzyskanie pozycji Europy jako lidera w technologii morskiej i usługach żeglugi.
Nasi w strategii
Strategie koncentrują się na portach, żegludze i przemyśle stoczniowym. W konsultacjach nad spisaniem Europejskiej Strategii Morskiej uczestniczyli m.in. działacze Sekcji Krajowej Przemysłu Okrętowego NSZZ „S” w ramach IndustriAll Europe.
IndustriAll Europe jest europejską federację związkową reprezentującą 7 milionów pracowników z sektora metalowego, chemicznego, energetycznego, wydobywczego, tekstylnego oraz branż powiązanych. Należy do federacji Sekretariat Metalowców NSZZ „Solidarność”, a w Radzie Sekretariatu pracują m.in. Mirosław Piórek, przewodniczący Rady Krajowej Sekcji Przemysłu Okrętowego NSZZ „Solidarność”, lider Związku w Gdańskiej Stoczni “Remontowa”i Krzysztof Żmuda z Regionu Gdańskiego NSZZ „S”. Pracami Komisji Rewizyjnej tej struktury związkowej kieruje Roman Kuzimski, wiceprzewodniczący ZRG NSZZ “S”.
W Radzie Krajowej Sekcji Przemysłu Okrętowego NSZZ „S” oprócz przewodniczącego Rady Sekcji Mirosława Piórka i Krzysztofa Żmudy, działają związkowcy z Regionu Gdańskiego m.in.: Roman Drywa (Stocznia Nauta), Karol Guzikiewicz (Stocznia Gdańsk Grupa Przemysłowa Baltic), Roman Kuzimski (Stocznia Gdynia i Energomontaż Północ), Adam Kulczykowski (Polski Rejestr Statków), Mirosław Zieliński, (Gdańska Stocznia „Remontowa”) i Krzysztof Żmuda (Remontowa Shipbuilding) oraz Lech Górski (Stocznia Gdańsk Grupa Przemysłowa Baltic).
„Strategia Rozwoju Przemysłu Okrętowego w Polsce” jest z kolei przedmiotem prac Zespołu Trójstronnego ds. Przemysłu Stoczniowego. W zespole spracują m.in. sekretarz stanu w Ministerstwie Arkadiusz Marchewka oraz współprzewodniczący Zespołu Grzegorz Landowski, reprezentujący stronę pracodawców i Mirosław Piórek, jako reprezentant strony społecznej. Zespół został powołany na wniosek Sekcji Krajowej Przemysłu Okrętowego NSZZ „Solidarność”. Zadaniem Zespołu jest wypracowywanie wspólnych stanowisk w sprawach ważnych z punktu widzenia interesów pracowników i pracodawców w sektorze stoczniowym.
Mirosław Piórek, lider stoczniowej „Solidarności” ocenia przyjęcie strategii jako krok w dobrą stronę:
– Jesteśmy aktywni w międzynarodowych federacjach związkowych poprzez nasze branżowe struktury. Bierzemy udział w konsultacjach, bo nie chcemy i nie możemy być bierni w czasach rywalizacji konkurencyjnych bloków gospodarczych. Mamy też nasze propozycja, nie tylko narzekamy. Jednocześnie, widząc efekty w opracowaniu europejskich strategii morskiej i portowej, uzyskujemy argumenty do negocjacji naszej krajowej strategii dla okrętownictwa. Czas na nią, dlatego jest to temat na Zespole Trójstronnym – wylicza Mirosław Piórek.
Utrzymajmy sektor stoczniowy
Europa posiada, mimo azjatyckiej konkurencji, mocny sektor produkcji morskiej w dziedzinie wysokiej klasy przemysłu stoczniowego i zaawansowanych technologii. Sektor żeglugi morskiej jest również wiodącym dostawcą usług morskich, odpowiadającym za jedną trzecią globalnego tonażu żeglugi.
Unijna przemysłowa strategia morska ma wzmocnić pozycję Europy w sektorze morskim poprzez uruchomienie unijnego sojuszu na rzecz przemysłowych „morskich łańcuchów wartości” poprzez rozwój zaawansowanego technologicznie przemysłu stoczniowego, statków wsparcia morskiej energii wiatrowej, podwodnych dronów i najnowocześniejszego sprzętu portowego.
Komisja nawiąże dialog z państwami członkowskimi w celu promowania bander UE i usprawnienia formalności administracyjnych, w tym ram monitorowania, sprawozdawczości i weryfikacji EU ETS Maritime i FuelEU Maritime.
Unijna strategia portowa
Porty stanowią trzon europejskiej gospodarki. Ułatwiają one około 74 proc. handlu zagranicznego, obsługując ponad 3,4 mld ton towarów i ponad 390 mln pasażerów rocznie.
Porty UE ewoluują poza swoje tradycyjne role, służąc jako ośrodki dla nowych klastrów przemysłowych i innowacyjnych. Odgrywają one również kluczową rolę w dostawach energii, bezpieczeństwie, obronności i tzw. niebieskiej gospodarce UE.
Komisja będzie promować ich innowacje, cyfryzację i integrację z inną infrastrukturą transportową, opracuje wytyczne dotyczące własności zagranicznej portów UE oraz finansowania i inwestycji UE w portach państw trzecich.
Komisja zbada sposoby wzmocnienia przepisów dotyczących bezpieczeństwa morskiego w celu zapobiegania handlowi narkotykami, skutecznego przeciwdziałania pojawiającym się zagrożeniom i zwiększenia bezpieczeństwa łańcucha dostaw UE. W związku z tym Komisja zaproponuje ramy przeprowadzania kontroli przeszłości pracowników portowych oraz oceny portów państw trzecich. Utworzone zostanie nowe forum w celu ułatwienia wymiany najlepszych praktyk między organami państw członkowskich ds. cyberbezpieczeństwa i organami portowymi.
Aby zapewnić skuteczną realizację strategii, Komisja ustanowi Radę ds. Przemysłu Morskiego i Portów Morskich wysokiego szczebla pod przewodnictwem właściwego komisarza KE.
Stanowisko związkowców
IndustriAll Europa w 2025 r. przyjął stanowisko w sprawie Europejskiej Strategii Morskiej dla Sektora Stoczniowego.
– Europejski sektor stoczniowy znajduje się w krytycznym momencie. Bez ukierunkowanych działań Europie grozi utrata kluczowego elementu swojej bazy przemysłowej i strategicznej autonomii morskiej. Każde euro inwestycji publicznych musi przynosić korzyści pracownikom i nie może być kierowane na praktyki, które osłabiają ochronę pracy lub napędzają dumping socjalny. Dlatego apelujemy o silne uwarunkowania społeczne związane z jakimkolwiek finansowaniem publicznym – komentuje Isabelle Barthès, zastępca sekretarza generalnego industriAll Europe.
Wówczas też, jako, że Europa zmaga się z globalną konkurencją i strategicznymi słabościami, związkowcy z IndustriAll Europe wezwali decydentów z Unii Europejskiej do zdecydowanej ochrony i wzmocnienia przemysłu stoczniowego i jednostek morskich państw UE.
– Przemysł stoczniowy, naprawa statków, sprzęt morski i powiązane łańcuchy dostaw odgrywają kluczową rolę w krajobrazie przemysłowym i gospodarczym Europy. Stocznie i producenci sprzętu morskiego mają strategiczne znaczenie dla autonomii morskiej Europy, „błękitnej” gospodarki (transformacji energetycznej) i „neutralności klimatycznej” – postulowali związkowcy z IndustriAll Europe i zwracając uwagę, że europejski przemysł stoczniowy to 300 stoczni, 22 tys. dostawców sprzętu i firm usługowych. Zapewnia 576 tys. bezpośrednich i pół miliona pośrednich miejsc pracy, generując produkcję o wartości 125 mld euro, co stanowi 23,8 proc. światowej produkcji technologii morskich (482,5 mld euro).
– Sektor morski znajduje się pod presją ze względu na napięcia geopolityczne, wyzwania gospodarcze i środowiskowe oraz szybki wzrost konkurencji, zwłaszcza z Azji. Aby chronić strategiczną autonomię Europy, promować odporność przemysłową i zapewnić tworzenie wysokiej jakości miejsc pracy, industriAll Europe opowiada się za solidną i perspektywiczną strategią morską Unii Europejskiej. Przemysł stoczniowy ma wymiar strategiczny. Ponad 80 proc. handlu zagranicznego Unii i 40 proc. handlu wewnętrznego odbywa się drogą morską. Unijna żegluga kontroluje 40 proc. światowej floty. Stocznie w UE są światowymi liderami w dziedzinie przemysłu stoczniowego – czytamy w propozycjach związkowych do Europejskiej Strategii Morskiej.
Azjatycka konkurencja
Pomimo tego, że europejscy stoczniowcy są liderem w wyspecjalizowanych segmentach, takich jak statki wycieczkowe i zaawansowane technologie morskie, muszą stawić czoła silnej konkurencji z Azji (ChRL, Korea Południowa i Japonia). Gospodarki azjatyckie, zwłaszcza, umocniły swoją dominację w światowym przemyśle stoczniowym dzięki agresywnej polityce przemysłowej, dużym subsydiom państwowym i strategicznym inwestycjom.
Od 2000 r. Chiny i Korea Południowa stały się ważnymi graczami, rzucając wyzwanie UE w postaci ogromnej pomocy państwa, subsydiowania stali i łatwiejszego dostępu do finansowania, ale także wymogów dotyczących zawartości lokalnej sprzyjających produkcji krajowej i innych form protekcjonizmu.
Pomoc UE dla przemysłu stoczniowego została zniesiona w 2003 r., co postawiło Europę w niekorzystnej sytuacji konkurencyjnej. Unijni armatorzy zamawiają obecnie głównie spoza Europy, aby skorzystać z niższych kosztów, co zaostrza wyzwania dla krajowego przemysłu. Ponadto nieskuteczność ram WTO i brak unijnych instrumentów ochrony handlu, które mają zastosowanie do przemysłu stoczniowego (np. środków antydumpingowych), doprowadziły do powstania różnicy cen między statkami europejskimi i azjatyckimi.
Europa powinna przyjąć wymogi “Made in Europe” i wprowadzić warunki w instrumentach finansowych UE, aby zagwarantować, że pieniądze europejskich podatników wspierają inwestycje w Europie. Takie podejście zapobiegłoby wykorzystywaniu funduszy na projekty takie jak budowa lub modernizacja statków w stoczniach azjatyckich, gdy statki te są przeznaczone do użytku europejskiego.
Ryzyko społeczne
Ryzyko społeczne związane z przemysłem morskim nie rozkłada się równomiernie i są regiony, w których brakuje zasobów do egzekwowania surowych norm bezpieczeństwa, co prowadzi do większego ryzyka dla pracowników. Pracownicy w regionach narażonych na ekstremalne zjawiska pogodowe lub podnoszący się poziom mórz są narażeni na dodatkowe ryzyko.
IndustriAll Europe wspiera strategię z wbudowanym planem inwestycji przemysłowych, z powiązaniem z nim uwarunkowań społecznych przy silnym zaangażowaniu związków zawodowych w celu promowania odpornej, sprawiedliwej i zrównoważonej przyszłości europejskiego przemysłu oraz wysokiej jakości zatrudnienia.
Strategia morska UE musi szanować i chronić prawa socjalne, pracownicze i związkowe, wspierać tworzenie wysokiej jakości zatrudnienia, sprawiedliwość, sprawiedliwą transformację i pozytywną konwergencję społeczną. Związkowcy przypominają, że strategia ta ma podkreślać znaczenie dialogu społecznego, rokowań zbiorowych oraz zapewniać efektywne i skuteczne prawa pracowników do informacji, konsultacji i uczestnictwa we wdrażaniu transformacji przemysłowej.
