14 sierpnia 1980 roku w Stoczni Gdańskiej im. Lenina rozpoczął się strajk, który zmienił historię Polski, doprowadzając do powstania NSZZ „Solidarność”, pierwszej w krajach komunistycznych niezależnej od partii i rządu, legalnej organizacji związkowej.

14 sierpnia 1980 r. rano, gdy pracownicy jadą na I zmianę w wagonach SKM zaczyna się akcja ulotkowa. Bogdan Borusewicz przygotował tekst ulotki, wydrukowanej w około 12 tysiącach egzemplarzy na powielaczu przez niego i Piotra Kapczyńskiego. Plakaty na stocznię wykonali Grzegorz i Tomasz Petryccy, studenci PWSSP w Gdańsku. O godz. 6.00 strajk zainicjowali młodzi stoczniowcy, członkowie WZZ Wybrzeża: Jerzy Borowczak, Ludwik Prądzyński i Bogdan Felski.

Przywrócić do pracy Annę Walentynowicz i Lecha Wałęsę

Pracę przerwały wydziały K-1, K-3, C-5 oraz wydziały silnikowe Stoczni Gdańskiej im. Lenina. W południe 14 sierpnia strajk objął większą część tego wielkiego wówczas zakładu. Bezpośrednim “zapalnikiem” strajku było wyrzucenie 7 sierpnia 1980 r. z pracy Anny Walentynowicz, działaczki Wolnych Związków Zawodowych i to tuż przed emeryturą.

Ok. godz. 10.00 do stoczni przedostaje się Lech Wałęsa (jak to uczynił po dziś dzień jest przedmiotem dociekań i spekulacji, sam mówił o skoku przez stoczniowy płot) i obejmuje przywództwo strajku. Postulaty strajkujących to przywrócenie do pracy Anny Walentynowicz i Lecha Wałęsy (zwolnionego w 1976 roku), wzniesienie pomnika ofiar Grudnia 1970 roku, gwarancja bezpieczeństwa dla strajkujących, podwyżka płac o 2000 zł, oraz dodatek drożyźniany.

W tym czasie strajkuje już od kilku dni większość pracowników Łódzkich Zakładów Przemysłu Bawełnianego im. Obrońców Pokoju. Dyrekcja spełnia część żądań strajkujących robotników, ale strajki wybuchają w Łódzkich Zakładach Przemysłu Gumowego „Stomil”, Zakładach Przemysłu Bawełnianego im. S. Harnama czy Łódzkich Zakładach Przemysłu Skórzanego oraz w Pabianicach. Strajkuje kilkadziesiąt tysięcy osób. Jednak decydujący strajk przebiega na Wybrzeżu. 15 sierpnia strajk podejmuje Stocznia im. Komuny Paryskiej w Gdyni, na czele Komitetu Strajkowego staje Andrzej Kołodziej. Strajkują także inne zakłady Trójmiasta, porty i komunikacja miejska.

O godz. 12.00 władze PRL-u blokują łączność telefoniczną Wybrzeża z resztą kraju. 16 sierpnia Komitet Strajkowy Stoczni Gdańskiej podpisuje porozumienie z dyrekcją stoczni. Porozumienie obejmuje przywrócenie do pracy Anny Walentynowicz i Lecha Wałęsy, podwyżkę płac o 1500 zł, dodatek drożyźniany oraz gwarancję bezpieczeństwa dla strajkujących. Ok. godz. 15.00 Lech Wałęsa ogłasza w imieniu Komitetu Strajkowego koniec strajku w Stoczni Gdańskiej.

To nie koniec strajku

Część strajkujących nie zgadza się z tą decyzją i żąda kontynuacji strajku aż do spełnienia postulatów innych strajkujących zakładów pracy, jednak stoczniowcy opuszczają swój zakład. Na miejscu pozostaje ok. 700 osób, a Lech Wałęsa zmienia decyzję KS i ogłasza strajk okupacyjny solidarnościowy. W godzinach nocnych powstaje Międzyzakładowy Komitet Strajkowy, w którego skład wchodzi 19 osób z 15 zakładów pracy. MKS wydaje pierwszy “Strajkowy Biuletyn Informacyjny” zawierający komunikat o powstaniu MKS i jego zadaniach. Biuletyn jest sygnowany przez Wolną Drukarnię Stoczni Gdynia.

Protestu o takiej skali nie sposób było ukryć ani spacyfikować obietnicą podwyżek płac. Na Wybrzeże wysłano komisje rządowe – do Gdańska pojechał wicepremier Tadeusz Pyka (wkrótce zastąpił go Mieczysław Jagielski), a do Szczecina – Kazimierz Barcikowski. Rozpoczęły się negocjacje.

MKS przejęły praktycznie kontrolę nad Trójmiastem.

Wyłom w strukturach systemu PRL

Sierpniowe strajki zaczęły się rozszerzać. 26 sierpnia stanął Dolny Śląsk, a trzy dni później Górny Śląsk.

30 sierpnia podpisano porozumienie w Szczecinie, 31 sierpnia w Gdańsku, 3 września w Jastrzębiu, zaś 11 września – w Hucie Katowice w Dąbrowie Górniczej. Władze wyraziły zgodę na powołanie niezależnych, samorządnych związków zawodowych.

Za: Encyklopedia Solidarności