Stres i wypalenie zawodowe to nie tylko problemy samych pracowników, mają one negatywny wymierny wpływ na sytuację firmy, jej wydajność i konkurencyjność. Dlatego pracodawcy coraz częściej sięgają po rozwiązania wspierające zdrowie psychiczne pracowników. Jedną z takich form wsparcia jest zapewnienie pomocy psychologicznej.

Według danych OECD w 2025 roku 29 proc. Europejczyków doświadczało napięcia, depresji lub lęku wywoływanego pracą zawodową. Najmniejszy odsetek tych osób był w Danii – około 19 procent, najwięcej, bo ponad 40 procent, m.in. w Hiszpanii, Polsce, Finlandii i Grecji.
Koszty ekonomiczne złego stanu psychicznego europejskich pracowników przekraczają 100 miliardów euro rocznie. Ponoszą je głównie pracodawcy w wyniku absencji osób i spadku produktywności.

Według definicji Światowej Organizacji Pracy zdrowie psychiczne to „stan dobrego samopoczucie, w którym człowiek wykorzystuje swoje zdolności, może radzić sobie ze stresem w codziennym życiu, może wydajnie i owocnie pracować oraz jest w stanie wnieść wkład w życie danej wspólnoty”.

Oczywiście najważniejsze jest eliminowanie zagrożeń psychospołecznych w miejscu pracy. Jednak nie wszystkie z nich da się usunąć. Czasem stres jest wpisany w rodzaj wykonywanej pracy, jak na przykład w zawodach medycznych. Poza tym podatność na stres jest sprawą indywidualną, niektórzy ludzie bardzo dobrze radzą sobie w sytuacjach stresowych, wręcz stres ich mobilizuje. Są jednak i tacy, których stres paraliżuje, odbiera jasność widzenia, utrudnia podejmowanie decyzji.

Wśród działań mających na celu walkę ze stresem w miejscu pracy na uwagę zasługuje zapewnienie pracownikom, szczególnie tym, którzy borykają się już z problemami psychicznymi, wsparcia psychologicznego. Taka pomoc może przyjmować różne formy – może to być jednorazowa konsultacja, częściej jednak potrzebna jest regularna psychoterapia. Pomocne są również szkolenia z zakresu radzenia sobie ze stresem czy zarządzania emocjami.

Być uważnym

Nagłe zmiany w zachowaniu pracownika, izolowanie się od zespołu, spadek jakości pracy, problemy z podejmowaniem decyzji, nadmierne reagowanie na krytykę, częste spóźnienia lub absencje – to sygnały mówiące, że dzieje się coś złego. Jeśli pracownik będący w kryzysie psychicznym pozostanie ze swoimi problemami sam, może to doprowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Dlatego istotna jest uważność i wsparcie otoczenia. Pierwsza pomoc psychologiczna to działania, które każdy lider, HR-owiec czy współpracownik może podjąć wobec osoby, która doświadcza kryzysu psychicznego. Ważne, aby pracownik miał się do kogo zwrócić czy też aby ktoś zauważył, że dzieje się z nim coś niepokojącego. Często rolę takiej zaufanej osoby, do której można zwrócić się ze swoimi problemami, pełni działacz związkowy. – Wielokrotnie zwracają się do mnie członkowie związku ze swoimi problemami. Czasami są to sprawy związane z pracą, czasami prywatne. Jako związek staramy się pomóc. Jednak niekiedy wystarczy sama rozmowa, aby pracownik poczuł się lepiej – mówi przewodnicząca jednej z organizacji zakładowych NSZZ „Solidarność”.

Czym jest pierwsza pomoc psychologiczna?
Pierwsza pomoc psychologiczna (ang. Psychological First Aid – PFA) to zestaw prostych, ale skutecznych działań, które każdy lider, HR-owiec czy współpracownik może podjąć wobec osoby, która doświadcza kryzysu psychicznego. PFA została opracowana przez ekspertów z zakresu psychologii kryzysu i traumy. Początkowo była przeznaczona dla służb ratunkowych i pracowników pierwszego kontaktu. Dziś jej zasady znajdują zastosowanie w każdym środowisku (również zawodowym), w którym ludzie mogą doświadczać silnego stresu, przeciążenia czy kryzysu emocjonalnego. (https://corporate-wellness.pl/pierwsza-pomoc-psychologiczna-w-miejscu-pracy-jak-wspierac-pracownika/)

Pomoc specjalisty

W czasach, gdy na wizytę u psychiatry czy psychologa czeka się miesiącami, a prywatna porada jest droga, część pracodawców zapewnia swoim pracownikom dostęp do pomocy psychologicznej.

Temat problemów psychicznych jest dla niektórych osób sprawą wstydliwą, nie każdy chce o nich mówić w sposób otwarty. Stąd jedną z form pomocy są anonimowe konsultacje z psychologiem lub terapeutą. Sesje mogą odbywać się online lub stacjonarnie, ale poza miejscem pracy. – Jestem pracownikiem szpitala i mamy możliwość skorzystania z pomocy psychiatrycznej czy psychologicznej na terenie naszej placówki. Nie zapewnia ona jednak anonimowości. Wszyscy się przecież znają. Nie jest to więc sytuacja komfortowa dla pracowników i raczej nie korzystają z takiej możliwości – mówi Łukasz Ciaś, przewodniczący Regionalnej Sekcji Służby Zdrowia NSZZ „Solidarność”.

Obecnie na rynku pracy działają firmy, które proponują programy wsparcia dla pracowników (EAP – Employee Assistance Programs). Niestety, mogą na to pozwolić sobie tylko duże korporacje, które traktują wsparcie psychologiczne jako standardowy benefit, tak jak pakiety medyczne czy karnety sportowe.

A może związkowa pomoc psychologiczna

W czasie rozmów ze związkowcami pojawiają się głosy, że może związek powinien pomyśleć o jakiejś formie wsparcia psychologicznego, w pierwszej kolejności dla działaczy związkowych, ale także dla szeregowych związkowców, coś na kształt porad prawnych. To, co już działa, to różnego rodzaju szkolenia dotyczące radzenia sobie ze stresem czy finansowane z Funduszy Europejskich projekty dla społecznych inspektorów pracy dotyczące zagrożeń psychospołecznych w miejscu pracy.

Małgorzata Kuźma

Przykłady dobrych praktyk

Kilka lat temu w Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Toruniu przeprowadzony został program pilotażowy wsparcia psychologicznego, którego celem było stworzenie takich warunków, aby pracownik mógł skorzystać z pomocy psychologa niemalże w każdej chwili  – osobiście lub online. Program zakładał również wzmocnienie pracownika będącego w kryzysie i w sytuacji trudnej (np. problemy ze zdrowiem psychicznym, trudności w relacjach pracowniczych, ale i prywatnych), zapobieganiu eskalacji kryzysu, wzmocnienie kompetencji psychologicznych pracowników, psychoedukacja zdrowia psychicznego i wreszcie prewencja zdrowia psychicznego.

W ramach pilotażu wprowadzono dyżury psychologów, którzy dostępni byli stacjonarnie lub pod telefonem dwa razy w tygodniu po trzy godziny dziennie. I tak w latach 2017–2022 psycholodzy udzielali porad osobiście pacjentom (3193 godziny) i telefonicznie ( 1276 godzin). Przeprowadzili 592 godziny szkoleń, 33 godziny interwencji i 67 godzin mediacji.

Program wsparcia psychologicznego spowodował poprawę stanu psychicznego pracowników, wzrosło również poczucie bezpieczeństwa w sferze psychicznej i emocjonalnej, poprawiły się relacje i atmosfera w pracy, nastąpiło zmniejszenie poziomu stresu i lęku. To wszystko z kolei przełożyło się na zmniejszenie absencji w pracy.

#FunduszeUE

#FunduszeEuropejskie

Artykuł powstał w ramach projektu „Chcesz wpływać na poprawę warunków pracy? Podnieś swoje kompetencje!”  w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027 (FERS) współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego Plus.