Obcokrajowcy, którzy przepracowali jeden dzień w Polsce, mają prawo do 13. i 14. naszej emerytury – nawet jeśli nie mieszkają w naszym kraju. Świadczenia te nie są uzależnione od stażu pracy w Polsce, czyli świadczenie otrzymują wszyscy, nawet ci, otrzymujący groszowe emerytury.

– Obcokrajowiec, który wypracował choć 1 grosz emerytury w polskim ZUS, ma prawo do 13. i 14. emerytury. Nie musi nawet mieszkać w Polsce – przypomina Ruch Narodowy i wskazuje, że wystarczy jeden dzień legalnej pracy przy spełnieniu innych kryteriów i odprowadzenia składki emerytalnej i nabywa się automatyczne prawo do 13. i 14. emerytury.       

Na mocy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego Polska ma obowiązek traktować każdego Europejczyka (obywatela państwa należącego do Unii Europejskiej lub Norwegii, Islandii i Szwajcarii), po równo w kwestii zabezpieczenia społecznego i prawa do emerytury i renty.

Osoba, która migrowała zarobkowo między różnymi państwami członkowskimi, bądź też się przesiedliła, może otrzymać emeryturę w każdym kraju, w którym podlegała ubezpieczeniom społecznym, o ile spełnia warunki ustawodawstwa danego państwa.

Jeśli np. uciekinier Ukrainiec, mieszkający do niedawna na Ukrainie kilkaset kilometrów od linii frontu, w wieku uprawniającym do emerytury, zamieszka w Polsce – to ZUS będzie miał obowiązek wypłacać mu różnicę między emeryturą pobieraną z Ukrainy a minimalną polską. Jeśli ma on wymagany staż.

Minimalna emerytura ukraińska wynosi obecnie 2930 hrywien, czyli 260 zł (średnia zaś 5740 hrywien, czyli 510 zł). Minimalna emerytura w Polsce na 2025 r. to około 1878,91 zł brutto, czyli ponad 7-krotnie więcej niż ukraińska minimum.

Jeśli chodzi o nabycie prawa do polskiej emerytury są i międzynarodowe umowy o zabezpieczeniu społecznym, których Polska jest stroną, podpisane z państwami nie należącymi do UE oraz nabycie prawa do świadczeń poprzez legalną pracę w Polsce. Wszystkie te reguły pod jednym względem się nie różnią: to prawo do otrzymania tzw. trzynastej, jak i czternastej emerytury. Wystarczy jeden dzień legalnej pracy, by cudzoziemiec, po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego, czyli 60 lat kobiety i 65 lat mężczyźni, zgłosił się do ZUS po te roczne świadczenia tzw. 13 i 14 emeryturę. Świadczenia te nie są bowiem uzależnione od stażu pracy w Polsce, czyli świadczenie otrzymują wszyscy, nawet otrzymujący groszowe emerytury, a w przypadku 14-tki jest próg świadczeniowy.

I tak jeden dzień pracy wystarczy, by obcokrajowiec otrzymał u nas groszową emeryturę (wg polskich przepisów emerytalnych nie jest wymagane posiadanie minimalnego stażu zapewniającego emeryturę) oraz „13” i „14”, świadczenia zdrowotne, a jego rodzina – rentę rodzinną w razie przedwczesnej śmierci w minimalnej wysokości.

Dodatkowe roczne świadczenie pieniężne, tzw. trzynastka, jest wypłacane w pełnej wysokości najniższej emerytury obowiązującej od 1 marca danego roku (art. 5 Dz.U. 2020 poz. 321) i należy się osobom, które są uprawnione do świadczeń emerytalnych i rentownych (art. 2 Dz.U. 2020 poz. 321). 

W przypadku czternastki obowiązują ograniczenia. Pełną kwotę otrzymają osoby, których podstawowe świadczenie nie przekracza 2900 zł brutto (art. 3 Dz.U. 2023 poz. 1407). Osoby ze świadczeniami wyższymi, ale nie większymi niż 4728,91 zł brutto, otrzymają czternastkę pomniejszoną „złotówka za złotówkę” (art. 3 Dz.U. 2023 poz. 1407). 

Z analizy Departamentu Statystyki i Prognoz Aktuarialnych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pt. „Cudzoziemcy w polskim systemie ubezpieczeń społecznych 2022” z czerwca 2023 r., wynika, że osobom, które posiadają obywatelstwo inne niż polskie w grudniu 2022 r. wypłacono 12,5 tys. świadczeń emerytalnych i rentowych. Liczba świadczeń przysługujących cudzoziemcom stanowiła 0,15 proc. ogółu przysługujących w tym okresie świadczeń emerytalnych i rentowych wypłacanych przez ZUS.  Łączna kwota przysługujących cudzoziemcom emerytur i rent w grudniu 2022 roku wyniosła 16,5 mln zł, czyli 0,072 proc. kwoty świadczeń emerytalnych i rentowych w ZUS. Jednak liczba cudzoziemców podlegających ubezpieczeniom społecznym w Polsce rośnie, a największy wzrost obserwowany jest od 2016 r. W przyszłości wydatki na emerytury cudzoziemców będą coraz większe, a skala wypłat emerytur dla cudzoziemców zależeć będzie od tego, ilu cudzoziemców będzie pracowało w Polsce w przyszłości.

W grudniu 2024 r. ZUS wypłacał emerytury i renty ponad 20 tys. cudzoziemcom (0,3 proc. emerytów). Miesięcznie ZUS przeznaczał na nie 27,6 mln zł – informuje “Dziennik Gazeta Prawna”.  

Z drugiej strony ubezpieczeni cudzoziemcy poprawiają sytuację finansową ubezpieczeń społecznych w Polsce, ale przypis składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od ubezpieczonych cudzoziemców stanowi stosunkowo niewielki procent całego przypisu.    

Pod koniec 2024 r. składki do ZUS płaciło 1,2 mln obcokrajowców. Największą grupę 787,5 tys. osób stanowią Ukraińcy. Obywateli Białorusi jest 135 tys., a Gruzji 25,7 tys. (dane na koniec 2024 r.).  

Warunki, które muszą zostać spełnione, aby uzyskać prawo do minimalnej polskiej emerytury (lub dopłaty do niej):

• staż ubezpieczeniowy 20 lat dla kobiet i 25 dla mężczyzn,
• osiągnięcie wieku emerytalnego,
• stałe zamieszkanie na terytorium Polski.