Szef wymagający wykonania pracy w nierealistycznym terminie, ciągły pośpiech, dzwoniące telefony, e-maile, brak możliwości skupienia się, wykonywanie tej samej czynności przez wiele godzin, konflikt ze współpracownikami, praca nocna, zatrudnienie na umowie śmieciowej, brak poczucia bezpieczeństwa finansowego – to tylko kilka z wielu zagrożeń psychofizycznych, które możemy napotkać w miejscu pracy.

Zagrożenia psychospołeczne w pracy to czynniki stresogenne wpływające na zdrowie psychiczne i fizyczne. Mogą one być spowodowane złym zarządzaniem, toksycznymi stosunkami międzyludzkimi w miejscu pracy czy złą strukturą organizacyjną w miejscu pracy. Zagrożenia mogą wynikać również z charakteru samej pracy, są zawody, w które nierozerwalnie wpisany jest stres. Na kondycję psychiczną pracownika wpływ ma również jego sytuacja zawodowa, czy ma możliwość rozwoju i perspektywę kariery.

Złe zarządzanie

Za warunki pracy w miejscu pracy odpowiedzialny jest pracodawca. To, w jaki sposób zarządzana jest dana organizacja, ma wpływ na pracowników, ich bezpieczeństwo, zarówno fizyczne, jak i psychiczne. Na dobrostan pracownika negatywny wpływ mają złe warunki pracy, takie jak nieergonomiczne stanowiska pracy, zły mikroklimat, hałas, a także złe zarządzanie procesami.

Stres i wypalenie zawodowe mogą być spowodowane niewystarczającym czasem na wykonanie zadania. Presja czasu w pracy to powszechny stresor. Duża liczba zadań do wykonania w krótkim terminie może być motywująca przy umiarkowanym poziomie, jednak przy długotrwałym występowaniu prowadzi do spadku efektywności, a nawet problemów zdrowotnych. Praca w ciągłym pośpiechu wśród dzwoniących telefonów i przychodzących e-maile, na które trzeba wciąż odpowiadać, często połączona z poczuciem, że i tak nie da się wszystkiego zrobić, prowadzi do chronicznego stresu i wyczerpania.

Innym czynnikiem stresogennym związanym ze złym zarządzaniem jest brak jasności co do roli pracownika, niedopasowanie wymagań do jego kompetencji, brak wsparcia ze strony przełożonych.

Stosunki międzyludzkie

W pracy spotykają się pracownicy o różnych osobowościach i wartościach, może to rodzić konflikty i sytuacje powodujące napięcia. Stosunki międzyludzkie w miejscu pracy mają duży wpływ na kondycję psychiczną pracowników. Częstym podłożem konfliktów jest zła komunikacja pomiędzy przełożonym i podwładnymi, a także pomiędzy pracownikami.

Skrajną sytuacją w stosunkach międzyludzkich w miejscu pracy jest mobbing, czyli uporczywe i długotrwałe nękanie pracownika, mające na celu jego poniżenie, ośmieszenie, izolację lub wyeliminowanie z zespołu, często przez przełożonego lub współpracowników. Pracownicy doświadczający mobbingu borykają się z dużymi problemami psychicznymi, takimi jak depresja, nerwice, stany lękowe, w skrajnych sytuacjach dochodzi do prób samobójczych

Toksyczne zachowania często spowodowane są osobowością patologiczną osób zarządzających. Osoby te charakteryzują się brakiem empatii, pogardą dla innych, ale także pewnego rodzaju sztywnością czy przesadnym perfekcjonizmem, odczuwając potrzebę nadmiernej kontroli paraliżują efektywność i niszczą relacje w miejscu pracy.

Stresujące zawody

Stres jest pojęciem subiektywnym, każdy odczuwa go inaczej i co innego go stresuje, ale są zawody obiektywnie bardziej obciążające psychicznie. Do najbardziej stresujących profesji zaliczane są zawody medyczne, a więc lekarz (chirurg, ginekolog, internista, psychiatra), pielęgniarka, położna, a także służby mundurowe: strażak, policjant, żołnierz, saper. Dużym stresem obciążeni są także pracownicy transportu i logistyki – piloci, kontrolerzy ruchu lotniczego, kierowcy. Stresującą pracę mają także dziennikarze, aktorzy, koordynatorzy eventów (event manager), jak również maklerzy giełdowi, dyrektorzy. Na wysokie zagrożenie czynnikami psychospołecznymi narażeni są również pracownicy socjalni, kuratorzy sądowi, psychoterapeuci, sędziowie.

Głównym czynnikiem wywołującym stres w wymienionych zawodach jest przede wszystkim odpowiedzialność za życie i zdrowie ludzi, presja czasu i szybkie tempo pracy, zagrożenie życia lub zdrowia, praca w trudnych warunkach (fizycznych, środowiskowych). Pracownicy wykonujący te zawody także podlegają presji związanej z ocenę opinii publicznej oraz narażeni są na konflikty i nękanie.

Brak równowagi praca – dom

Istotnym czynnikiem wpływającym negatywnie na kondycję psychiczną pracowników jest brak równowagi między życiem prywatnym a zawodowym (work-life balance). Jeżeli praca pochłania zbyt dużo czasu, gdy się odbywa kosztem życia prywatnego pracowników, prowadzi to do wypalenia zawodowego i stresu, a w konsekwencji do problemów ze zdrowiem (psychicznym i fizycznym). W interesie pracownika, ale także pracodawcy jest, aby pracownik znalazł stosowny balans i poprawił jakość swojego życia.

Czynników stanowiących zagrożenie dla kondycji psychicznej pracowników jest wiele, są one różne w zależności od rodzaju i miejsca wykonywania pracy. Pracownicy różnie radzą sobie z poszczególnymi czynnikami, dla jednych presja czasu jest mobilizująca, dla innych – wręcz przeciwnie – paraliżująca. Ważne jest jednak, aby umieć zdiagnozować te zagrożenia i tam, gdzie jest to możliwe, przeciwdziałać im.

Od zeszłego roku Komisja Krajowa NSZZ „Solidarność” oraz Region Gdański NSZZ „Solidarność” prowadzą wspólnie projekt finansowany z Funduszy Europejskich zatytułowany „Chcesz wpływać na poprawę warunków pracy? Podnieś swoje kompetencje!”, którego celem jest uświadomienie działaczom związkowym zagrożeń psychospołecznych w miejscu pracy oraz propagowanie dobrych praktyk mających na celu eliminację lub zmniejszenie występowania tych zagrożeń. Wszystkich zainteresowanych udziałem w projekcie zapraszamy na stronę https://solidarnosc.gda.pl/projekty-ue/projekty-ue-2021-2027

Małgorzata Kuźma

#FunduszeUE
#FunduszeEuropejskie

Artykuł powstał w ramach projektu „Chcesz wpływać na poprawę warunków pracy? Podnieś swoje kompetencje!”  w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027 (FERS) współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego Plus.